Ngồi trước bàn cờ thật, bạn nhìn thấy đối thủ: cái nhíu mày, bàn tay lưỡng lự trước khi đi. Online thì không. Chính vì không nhìn thấy nhau mà chơi công bằng trên mạng phụ thuộc gần như hoàn toàn vào sự tự trọng của mỗi người. Bài này nói về những điều làm một ván cờ tướng online trở nên công bằng — và những điều làm hỏng nó.
Chơi công bằng nghĩa là gì
Nói ngắn gọn: mỗi nước đi là do chính bạn nghĩ ra, trong thời gian của ván đó. Không nhờ máy, không nhờ người ngồi cạnh, không tra sách hay ghi chú trong lúc đang chơi một ván với người thật.
Điều này nghe hiển nhiên, nhưng online có rất nhiều cám dỗ nhỏ: một ứng dụng cờ khác mở sẵn trên máy, người bạn ngồi cạnh "góp ý tí thôi", một cuốn sách khai cuộc để ngay bên tay.
Những hành vi làm hỏng ván
Dùng máy mách nước
Đây là hành vi nghiêm trọng nhất. Máy cờ tướng ngày nay mạnh hơn hầu hết người chơi, nên dùng máy trong ván với người thật không khác gì nhờ một kiện tướng chơi hộ. Người thua không biết mình thua ai; người "thắng" cũng không học được gì.
Nếu bạn muốn luyện với máy, hãy chơi với máy — trên bàn cờ chơi với máy có bốn mức độ. Còn ván với người là ván của hai con người.
Có người ngồi cạnh mách nước
Bạn bè hay người nhà ngồi xem và "chỉ tay" cũng là mách nước. Trong quán cờ, người đứng xem mà mách nước bị coi là thiếu tế nhị; online cũng vậy. Nếu muốn học cùng nhau, hãy chơi với máy cùng nhau, hoặc bày lại ván sau khi chơi xong.
Cố tình để đồng hồ chạy khi đang thua
Có người khi thấy mình thua thì không đi nữa, cũng không đầu hàng, để đối phương ngồi chờ đồng hồ chạy hết. Luật vẫn xử người đó thua khi hết giờ, nhưng đối phương mất vài phút vô ích. Nếu thế cờ đã thua rõ và bạn không muốn chơi tiếp, bấm Đầu hàng — đó là cách kết thúc đàng hoàng.
Cố tình thoát khi đang thua
Tương tự, thoát giữa ván khi đang thua không giúp bạn tránh thua: trên trang chơi online, khi ván đã bắt đầu thật sự, thoát được tính như đầu hàng; rớt mạng quá khoảng 60 giây cũng bị xử thua. Nhưng nó khiến đối phương khó chịu. Thua thì nhận thua, rồi xem lại ván để lần sau chơi tốt hơn.
Mời hoà liên tục
Mời hoà là quyền của mỗi bên, nhưng mời liên tục sau mỗi nước là làm phiền. Nếu đối phương từ chối, hãy chơi tiếp một đoạn trước khi mời lại — nhất là khi thế cờ đã thay đổi.
Vì sao chơi công bằng có lợi cho chính bạn
Ngoài chuyện đúng sai, chơi công bằng có lợi rất thực tế:
- Bạn mới biết sức mình. Thắng nhờ máy thì bạn không biết mình đang ở đâu, và sẽ vấp khi gặp ván thật ngoài đời.
- Bạn mới học được. Nước đi mình tự nghĩ ra, dù sai, dạy bạn nhiều hơn nước máy nghĩ hộ.
- Bạn giữ được niềm vui. Thắng một ván công bằng vui hơn nhiều so với thắng một ván mà chính mình biết là không thật.
Phép lịch sự khi chơi online
Không có khung chat, nhưng phép lịch sự vẫn thể hiện qua cách chơi:
- Đi nước đầu đúng hẹn. Vào ván rồi thì chơi, đừng để đối phương chờ. Nếu một bên không đi nước đầu trong khoảng 45 giây, ván tự huỷ.
- Đầu hàng khi đã thua rõ, thay vì để đồng hồ chạy.
- Không thoát giữa chừng trừ khi thật sự có việc gấp.
- Chấp nhận kết quả. Thua vì hết giờ, vì chạm nhầm, vì mạng yếu — đều là một phần của chơi online. Ván sau sẽ khác.
- Khi thắng, đừng "câu giờ" hay đi những nước vô nghĩa để kéo dài ván. Chiếu bí gọn là tôn trọng đối thủ.
Khi nghi ngờ đối thủ không chơi công bằng
Đôi khi bạn gặp một đối thủ đi quá hay, quá đều, mọi nước đều nhanh như nhau. Có thể họ dùng máy — nhưng cũng có thể họ đơn giản là mạnh hơn bạn nhiều. Vài lời khuyên:
- Đừng vội kết luận. Người chơi lâu năm đi rất nhanh và rất chính xác ở những thế quen thuộc.
- Không để một ván làm hỏng tâm trạng. Bấm Về sảnh, chơi ván khác.
- Chơi với người quen qua link mời nếu muốn chắc chắn đối thủ là ai. Xem bài mời bạn chơi cờ tướng online.
Chơi công bằng với trẻ em
Nếu con bạn chơi online, đây là cơ hội tốt để dạy tinh thần thể thao: thắng không khoe, thua không cáu, không nhờ người lớn đi hộ. Nhiều trẻ thích được bố mẹ "chỉ nước" trong lúc chơi; hãy nhẹ nhàng giải thích rằng ván online là ván của con, còn bố mẹ sẽ cùng con xem lại sau. Có bài riêng về cho trẻ chơi cờ tướng online an toàn.
Luyện tập thì cứ dùng mọi công cụ
Chơi công bằng không có nghĩa là không được dùng sách, máy hay thầy. Ngoài ván đấu với người, bạn cứ tự do:
- Chơi với máy ở mọi mức, dùng nút đi lại có kỷ luật.
- Đọc sách, đọc bài về khai cuộc, đòn sát cục, tàn cuộc.
- Xem lại ván đã chơi — trên Cờ Tướng Việt, các ván được lưu lại nếu bạn đăng nhập ở trang tài khoản.
Ranh giới rất rõ: trong ván với người, chỉ có bạn và đối thủ. Ngoài ván, mọi công cụ đều là bạn đồng hành.
Câu hỏi thường gặp
Tra sách khai cuộc trong lúc chơi online có được không?
Không nên. Trong ván với người thật, mỗi nước nên là do bạn tự nghĩ. Tra sách, dùng máy hay nhờ người mách đều nên để dành cho lúc luyện tập hoặc xem lại sau ván.
Thua rồi có nên thoát luôn không?
Nên bấm Đầu hàng thay vì thoát hay để đồng hồ chạy. Thoát khi ván đã bắt đầu vẫn bị tính thua, chỉ khiến đối phương phải chờ.
Mời hoà bao nhiêu lần là hợp lý?
Mời khi thế cờ thật sự cân bằng. Nếu bị từ chối, hãy chơi tiếp một đoạn, chờ thế cờ thay đổi rồi mới mời lại.
Làm sao biết đối thủ có dùng máy không?
Rất khó biết chắc. Đừng vội kết luận, vì người mạnh cũng đi nhanh và chính xác. Nếu muốn chắc chắn đối thủ là ai, hãy chơi với người quen bằng link mời.
Chơi công bằng có lợi gì cho người chơi?
Bạn biết đúng sức mình, học được từ chính nước đi của mình, và giữ được niềm vui thật của việc thắng một ván cờ.
