Pháo là quân độc đáo nhất của cờ tướng: đi như Xe, nhưng khi ăn phải nhảy qua đúng một quân làm ngòi. Khi có hai Pháo trên cùng một cột, một điều thú vị xảy ra: Pháo trước trở thành ngòi cho Pháo sau. Thế này gọi là Trùng Pháo, và nó tạo ra một thế chiếu bí rất khó phòng thủ.
Bài này giải thích thế Trùng Pháo sát cục, soát từng lối thoát, chỉ ra vì sao chặn cũng không được, và cách dựng thế từ trung cuộc. Nếu chưa quen cách đi của Pháo, đọc trước Pháo trong cờ tướng.
Thế cơ bản
Trong thế trên:
- Tướng Đen ở giữa hàng cuối, hai Sĩ đứng hai bên, hai Tượng ở hai góc.
- Hai Pháo Đỏ đứng trên cột giữa: một Pháo gần cung Đen, một Pháo phía sau.
- Tướng Đỏ ở cột bên, tránh đối mặt.
Vì sao đây là chiếu bí
Ai đang chiếu? Pháo sau. Giữa Pháo sau và Tướng Đen có đúng một quân: Pháo trước. Pháo trước là ngòi, nên Pháo sau chiếu Tướng.
Pháo trước có chiếu không? Không, vì giữa nó và Tướng Đen không có quân nào làm ngòi.
Soát từng cách thoát của Đen:
- Tướng sang trái hoặc phải: hai Sĩ đang đứng ở đó. Không đi được.
- Tướng tiến lên: vẫn trên cột giữa, vẫn bị Pháo sau chiếu qua ngòi Pháo trước.
- Ăn Pháo: không quân Đen nào ăn được hai Pháo.
- Chặn bằng Sĩ: Sĩ tiến vào giữa cung, đứng giữa Pháo trước và Tướng. Pháo sau giờ có hai quân chắn, không chiếu được nữa. Nhưng Pháo trước giờ có Sĩ làm ngòi, và chiếu Tướng. Vẫn bị chiếu, nên nước này không hợp lệ.
- Chặn bằng Tượng: Tượng lên điểm giữa trên cột, cũng tạo ngòi cho Pháo trước. Vẫn bị chiếu.
Mọi cách đều thất bại. Đây là điểm đặc biệt của Trùng Pháo: chặn một Pháo lại tạo ngòi cho Pháo kia.
Điều kiện để Trùng Pháo thành công
- Hai Pháo cùng cột với Tướng đối phương, không có quân khác xen vào.
- Tướng đối phương không có đường tránh sang bên, thường vì Sĩ của chính họ chắn.
- Tướng mình an toàn, không bị đối mặt hay bị chiếu ngược.
- Không quân đối phương nào ăn được Pháo trước.
Cách dựng thế từ trung cuộc
- Đưa một Pháo vào trung lộ: Pháo đầu là khai cuộc phổ biến nhất, nên nhiều ván đã có sẵn một Pháo ở cột giữa. Xem Pháo đầu.
- Mở cột giữa: đổi Tốt đầu, đẩy quân đối phương ra khỏi cột giữa.
- Đưa Pháo thứ hai về cột giữa, đứng sau Pháo thứ nhất.
- Kiểm tra chiếu bí: cả hai Pháo đã thẳng hàng với Tướng chưa, Tướng có đường tránh không.
Trong thực chiến, Trùng Pháo thường xuất hiện cùng Xe: Xe khống chế đường tránh của Tướng, Trùng Pháo chiếu. Xem phối hợp Xe Pháo và song Pháo chiếu bí.
Cách phòng thủ
- Không để cột giữa trống khi đối phương có hai Pháo.
- Giữ Tốt đầu hoặc một quân ở trung lộ để làm "ngòi thừa": có hai quân chắn thì Pháo sau không chiếu được.
- Tạo đường tránh cho Tướng: đưa một Sĩ lên để Tướng có chỗ sang bên.
- Đổi một Pháo trước khi chúng xếp thẳng hàng.
- Dùng Mã cản: đặt Mã ở cột giữa như một vật chắn.
Những lỗi hay gặp
Khi tấn công: xếp Trùng Pháo nhưng Tướng đối phương vẫn có đường tránh sang bên.
Khi tấn công: quên kiểm tra Tướng mình, bị đối phương chiếu ngược trước.
Khi phòng thủ: nghĩ rằng chặn một Pháo là đủ, không thấy chặn lại tạo ngòi cho Pháo kia.
Khi phòng thủ: đưa hết quân ra khỏi trung lộ, để cột giữa trống.
Luyện tập
- Bày sơ đồ trên và thử từng nước của Đen để thấy mọi nước đều không cứu được.
- Dời một Sĩ Đen lên giữa cung trước khi Đỏ xếp Pháo, xem thế cờ thay đổi thế nào.
- Các thế sát cục khác có trong sát cục thường gặp và Mã hậu Pháo.
Tự kiểm tra: đổi một chi tiết thì sao?
Thử dời từng quân trong sơ đồ và hỏi còn chiếu bí không:
- Bỏ Sĩ Đen ở phía không có Tướng Đỏ: Tướng Đen sang điểm trống đó và thoát. Không còn chiếu bí.
- Bỏ Sĩ Đen ở cùng phía cột với Tướng Đỏ: Tướng Đen vẫn không sang được, vì sang đó là đối mặt với Tướng Đỏ trên một cột trống. Vẫn chiếu bí. Đây là ví dụ đẹp về việc Tướng Đỏ âm thầm tham gia tấn công.
- Thêm một Tốt Đen giữa hai Pháo: Pháo sau có hai quân chắn, không chiếu. Pháo trước cũng chưa có ngòi. Không bị chiếu.
- Pháo trước lùi xa hơn: miễn là không có quân nào chen giữa, Trùng Pháo vẫn giữ được thế.
Những câu hỏi này giúp bạn nhận ra mẫu Trùng Pháo trong ván thật, khi các quân không đứng đúng như sơ đồ.
Trùng Pháo và Sĩ tự chắn
Điểm thú vị nhất của sơ đồ là Sĩ Đen tự chắn đường thoát của Tướng mình. Hai Sĩ đứng hai bên Tướng vốn để bảo vệ, nhưng khi bị Trùng Pháo chiếu, chúng lại trở thành vật cản. Đây là một bài học chung: quân phòng thủ đứng quá sát Tướng đôi khi làm Tướng mất đường thoát.
Câu hỏi thường gặp
Trùng Pháo là gì?
Là thế hai Pháo đứng chồng trên một cột, Pháo trước làm ngòi cho Pháo sau chiếu Tướng.
Vì sao chặn giữa Pháo trước và Tướng không cứu được?
Vì quân chặn trở thành ngòi cho Pháo trước, và Pháo trước lại chiếu Tướng.
Trùng Pháo khác song Pháo thế nào?
Trùng Pháo là hai Pháo cùng một cột, chồng lên nhau. Song Pháo có thể là hai Pháo ở hai đường khác nhau cùng phối hợp.
Làm sao phòng thủ Trùng Pháo?
Giữ quân ở cột giữa, tạo đường tránh cho Tướng, và đổi một Pháo trước khi chúng xếp thẳng hàng.
Trùng Pháo có hay gặp trong ván thật không?
Khá thường gặp, nhất là khi cả hai bên chơi Pháo đầu và cột giữa bị mở.
