Trong cờ vua, khi một thế cờ lặp lại ba lần, ván cờ được xử hoà. Người chơi cờ vua quen với chuyện "chiếu mãi để hoà" — bên đang thua chiếu liên tục, bên kia không thoát được, ván hoà.
Cờ tướng khác. Luật cờ tướng không cho một bên dùng việc lặp nước để ép hoà trong nhiều trường hợp. Nếu bên lặp nước đang vi phạm, họ phải đổi nước khác, và nếu cố tình không đổi có thể bị xử thua. Đây là một trong những luật khó nhất của cờ tướng, và cũng là luật hay gây tranh cãi ở bàn cờ vỉa hè.
Bài này trình bày nguyên tắc chung. Chi tiết cụ thể có thể khác nhau giữa các bộ luật và các giải, nên khi thi đấu, hãy hỏi ban tổ chức hoặc trọng tài.
Vì sao cờ tướng cấm lặp nước
Cờ tướng có rất nhiều quân tấn công từ xa (Xe, Pháo) và Tướng bị giam trong cung. Nếu cho phép chiếu mãi tự do, bên đang thua chỉ cần tìm được một chuỗi chiếu lặp lại là cứu được ván — kể cả khi đang thua rất nhiều. Luật cấm lặp nước bảo vệ bên đang thắng: bạn không được cứu ván bằng cách quấy rối vô tận.
Hai hành vi bị cấm phổ biến nhất
1. Chiếu mãi
Chiếu liên tục, lặp lại cùng một chuỗi nước chiếu, khiến thế cờ lặp lại. Theo nguyên tắc chung của luật cờ tướng, bên chiếu mãi phải đổi nước. Nếu không đổi, bên đó có thể bị xử thua.
Ví dụ điển hình: Xe của bạn chiếu Tướng đối phương ở cột này, Tướng tránh, Xe chiếu ở cột kia, Tướng tránh lại chỗ cũ, cứ thế lặp lại. Trong cờ vua đây là hoà; trong cờ tướng, bạn phải tìm nước khác.
2. Đuổi mãi
Liên tục đuổi bắt một quân của đối phương — ví dụ Xe của bạn cứ đuổi theo Pháo của đối phương, mỗi nước đe doạ ăn nó, lặp đi lặp lại. Nguyên tắc chung: đuổi mãi một quân không được bảo vệ thường bị cấm, bên đuổi phải đổi nước.
Luật về đuổi phức tạp hơn luật về chiếu, vì phải xác định thế nào là "đuổi", quân bị đuổi có được bảo vệ thật hay không, và Tướng, Tốt có được tính như các quân khác không. Đây là chỗ các bộ luật chi tiết có nhiều quy định riêng.
Những trường hợp không bị cấm
Không phải mọi sự lặp lại đều bị cấm:
- Cả hai bên cùng không vi phạm (không ai chiếu mãi, không ai đuổi mãi), thế cờ lặp lại: thường được xử hoà.
- Một chiếu một nhàn: xen kẽ một nước chiếu và một nước "nhàn" (không chiếu, không đuổi) thường được phép.
- Cả hai bên cùng vi phạm như nhau (ví dụ cùng chiếu mãi): thường xử hoà.
Bên bị chiếu mãi nên làm gì
Nếu bạn là bên đang thắng và đối phương chiếu mãi:
- Tiếp tục tránh chiếu đúng luật. Bạn không vi phạm gì.
- Ở bàn cờ vui, nhắc nhẹ đối phương về luật. Nhiều người chơi cờ vua chuyển sang không biết luật này.
- Ở giải đấu, nếu thế cờ lặp lại và đối phương không đổi nước, dừng đồng hồ và gọi trọng tài. Đừng tự tranh cãi.
Bên chiếu mãi nên làm gì
Nếu bạn đang thua và chỉ còn cách chiếu:
- Tìm biến khác: có nước chiếu khác dẫn tới thế cờ mới không? Có nước "nhàn" xen giữa mà vẫn giữ được sức ép không?
- Chấp nhận thế cờ: nếu không còn cách nào khác, tiếp tục chơi với nước tốt nhất còn lại. Đôi khi đối phương sai ở những nước sau.
Lặp nước trong ván cờ vỉa hè
Ở bàn cờ vỉa hè, luật lặp nước thường được hiểu đơn giản: "không được chiếu mãi". Chuyện đuổi mãi ít khi được xét kỹ. Khi chơi với người lạ, nên thống nhất trước: chiếu mãi có bị cấm không, lặp bao nhiêu lần thì phải đổi. Xem thêm bài phép lịch sự khi chơi cờ tướng.
Một ví dụ dễ hình dung
Giả sử Đen chỉ còn một Xe, còn Đỏ hơn nhiều quân. Xe đen chiếu Tướng đỏ từ bên trái, Tướng đỏ bước sang phải; Xe đen chuyển sang chiếu từ bên phải, Tướng đỏ bước về chỗ cũ. Nếu Đen cứ lặp lại hai nước chiếu này, thế cờ lặp đi lặp lại.
- Trong cờ vua, tình huống tương tự là hoà do lặp thế.
- Trong cờ tướng, theo nguyên tắc chung, Đen đang chiếu mãi nên phải đổi nước. Đỏ không vi phạm gì vì chỉ đang tránh chiếu.
Vì vậy, bên đang thua trong cờ tướng không thể trông cậy vào chiếu mãi như một "phao cứu sinh".
So sánh nhanh với cờ vua
| Cờ vua | Cờ tướng | |
|---|---|---|
| Chiếu mãi | Hoà (lặp thế ba lần) | Thường bị cấm, bên chiếu phải đổi nước |
| Đuổi mãi quân | Không có luật riêng, lặp thế thì hoà | Thường bị cấm với quân không được bảo vệ |
| Cả hai không vi phạm, thế lặp lại | Hoà | Thường hoà |
Người chuyển từ cờ vua sang nên đặc biệt để ý khác biệt này. Xem thêm chuyển từ cờ vua sang cờ tướng.
Vì sao luật này ảnh hưởng tới cách chơi
Vì không được chiếu mãi để hoà, bên đang thua trong cờ tướng phải phòng thủ thật, không thể trông vào một chuỗi chiếu cứu ván. Ngược lại, bên đang thắng có thể tự tin hơn khi Tướng mình bị quấy rối: đối phương không được phép quấy mãi.
Điều này cũng làm cho tàn cuộc cờ tướng thường có kết quả rõ hơn: ít thế hoà nhờ chiếu mãi so với cờ vua. Các nguyên tắc tàn cuộc có trong mục tàn cuộc cờ tướng.
Câu hỏi thường gặp
Chiếu mãi trong cờ tướng có được xử hoà không?
Theo nguyên tắc chung thì không. Bên chiếu mãi phải đổi nước, nếu không có thể bị xử thua. Chi tiết theo luật của từng giải.
Lặp lại bao nhiêu lần thì bị coi là vi phạm?
Mỗi bộ luật có quy định riêng về số lần lặp. Ở giải đấu, hãy hỏi trọng tài; ở bàn cờ vui, nên thống nhất trước.
"Một chiếu một nhàn" là gì?
Là xen kẽ một nước chiếu với một nước không chiếu, không đuổi. Cách đi này thường được phép, không bị coi là chiếu mãi.
Nếu cả hai bên cùng lặp nước thì sao?
Nếu cả hai cùng không vi phạm, hoặc cùng vi phạm như nhau, thường xử hoà.
Luật này có áp dụng cho cờ úp không?
Cờ úp là lối chơi dân gian, thường theo luật của người chơi thống nhất. Nên nói rõ trước ván. Xem luật cờ úp.
