Ở vỉa hè hay quán nước, cờ tướng được chơi rất thoải mái: đi lại khi lỡ tay, người xem góp ý, không đồng hồ. Khi bước vào một giải đấu, dù là giải phong trào nhỏ, mọi thứ trở nên chặt chẽ hơn nhiều. Người mới đi giải thường bất ngờ vì những luật mà ở nhà không ai để ý.
Bài này tóm tắt những luật thi đấu cơ bản nhất cho người mới đi giải cờ tướng. Luật cụ thể có thể khác nhau giữa các giải và các bộ luật; luôn đọc điều lệ và hỏi ban tổ chức khi không chắc. Để biết các luật chơi cơ bản, xem luật cờ tướng cơ bản.
Chạm quân phải đi
Đây là luật khiến người mới bất ngờ nhất khi đi giải.
- Chạm vào quân của mình thì phải đi quân đó, nếu nó có nước đi hợp lệ.
- Chạm vào quân của đối phương thì phải ăn quân đó, nếu có thể ăn hợp lệ.
- Đã đặt quân xuống điểm hợp lệ và buông tay thì nước đi hoàn thành, không được đổi.
Muốn chỉnh quân cho ngay, hãy báo trước với đối phương. Thói quen tốt nhất: để tay xa bàn cờ cho tới khi đã quyết định.
Không đi lại, không xem ai góp ý
- Không được đi lại nước đã đi.
- Người xem không được góp ý, và người chơi không được hỏi ý kiến ai. Câu "xem cờ không nói" ở giải được áp dụng rất nghiêm. Xem phép lịch sự khi chơi cờ tướng.
Đồng hồ cờ
Nhiều giải dùng đồng hồ để giới hạn thời gian mỗi bên.
- Đi xong nước rồi mới bấm đồng hồ, bấm bằng cùng tay đã đi quân.
- Hết giờ thường bị xử thua, trừ những trường hợp đặc biệt theo điều lệ.
- Một số giải dùng cộng giây: mỗi nước đi được cộng thêm vài giây.
- Chỉ dừng đồng hồ để gọi trọng tài.
Hãy hỏi trước thời gian mỗi ván và cách tính giờ của giải.
Luật cấm chiếu mãi và đuổi mãi
Đây là điểm khác lớn so với cờ vua. Trong cờ tướng:
- Chiếu mãi (chiếu liên tục cùng một kiểu, thế cờ lặp lại) thường bị cấm. Bên chiếu mãi phải đổi nước, nếu không có thể bị xử thua.
- Đuổi mãi một quân không được bảo vệ cũng thường bị hạn chế.
- Nếu cả hai bên đều không vi phạm, thế cờ lặp lại thường được xử hoà.
Chi tiết phức tạp và khác nhau giữa các bộ luật. Xem luật cấm lặp nước. Khi có tranh chấp, trọng tài quyết định.
Cầu hoà
- Đi nước của mình, rồi đề nghị hoà, rồi bấm đồng hồ.
- Đối phương có thể đồng ý, từ chối, hoặc đi nước tiếp theo (xem như từ chối).
- Không đề nghị hoà liên tục, vì có thể bị xem là làm phiền đối phương.
Xem thêm khi nào hoà cờ tướng.
Ghi biên bản
Ở một số giải, đặc biệt giải có thời gian dài, người chơi phải ghi lại nước đi của cả hai bên theo cách ghi nước quy định. Nếu chưa quen, hãy tập trước ở nhà. Xem cách ghi nước cờ tướng.
Điện thoại và thiết bị
- Tắt và cất điện thoại theo quy định của giải.
- Không dùng bất kỳ thiết bị hay tài liệu hỗ trợ nào trong ván.
- Điện thoại reo trong ván có thể bị phạt, tuỳ điều lệ.
Ứng xử trong phòng thi
- Chào hỏi, bắt tay đối thủ trước và sau ván.
- Giữ yên lặng, không nói chuyện, không bình luận ván của người khác.
- Không làm phiền đối thủ: gõ bàn, đập quân mạnh, rung chân.
- Thua thì nhận thua lịch sự, không bỏ đi hay để hết giờ một cách cố ý.
Khi nào gọi trọng tài
- Đối phương đi nước không hợp lệ.
- Có tranh chấp về chiếu mãi, đuổi mãi.
- Đồng hồ có vấn đề.
- Đối phương làm phiền.
Dừng đồng hồ, giơ tay gọi trọng tài, trình bày bình tĩnh. Không tranh cãi trực tiếp với đối phương.
Chuẩn bị trước giải
- Tập chơi theo luật thi đấu ở nhà: chạm quân phải đi, không đi lại, có đồng hồ.
- Tập ghi biên bản nếu giải yêu cầu.
- Đọc điều lệ giải: thể thức, thời gian, luật về lặp nước.
- Ngủ đủ, tới sớm.
Những lỗi người mới hay mắc
Chạm quân rồi muốn đổi. Ở giải, luật chạm quân phải đi được áp dụng.
Chiếu mãi để "cầu hoà" như trong cờ vua. Có thể bị buộc đổi nước hoặc xử thua.
Quên bấm đồng hồ.
Nói chuyện với người quen trong phòng thi.
Tự tranh cãi với đối thủ thay vì gọi trọng tài.
Một ngày thi đấu mẫu
- Tới sớm, tìm bàn của mình, làm quen phòng thi.
- Nghe phổ biến luật khi khai mạc: thời gian mỗi ván, luật lặp nước, quy định điện thoại.
- Mỗi ván: chào đối thủ, kiểm tra bàn cờ và đồng hồ, chơi, bắt tay khi kết thúc.
- Báo kết quả cho trọng tài theo hướng dẫn.
- Giữa các ván: nghỉ ngơi, uống nước, không phân tích ồn ào gần các bàn đang chơi.
Người mới đi giải vài lần sẽ thấy những bước này trở nên tự nhiên. Điều quan trọng nhất là giữ bình tĩnh và tôn trọng đối thủ.
Câu hỏi thường gặp
Ở giải cờ tướng có được đi lại không?
Không. Nước đã đi hoàn thành thì không được đổi.
Chiếu mãi ở giải có bị xử thua không?
Thường bị cấm, bên chiếu phải đổi nước. Không đổi có thể bị xử thua, tuỳ điều lệ.
Hết giờ thì sao?
Thường bị xử thua, trừ những trường hợp đặc biệt theo điều lệ giải.
Có phải ghi biên bản không?
Tuỳ giải. Giải có thời gian dài thường yêu cầu.
Có tranh chấp thì làm gì?
Dừng đồng hồ, gọi trọng tài và trình bày bình tĩnh. Các bài khác có trong mục luật cờ tướng.
Giải phong trào có áp dụng luật nghiêm như giải chuyên nghiệp không?
Tuỳ ban tổ chức. Nhiều giải phong trào áp dụng các luật cơ bản như chạm quân phải đi và không đi lại, nhưng có thể linh hoạt hơn ở một số chi tiết. Hãy đọc điều lệ và hỏi ban tổ chức trước giải.
