Người chơi cờ vua quen với rất nhiều cách hoà: pat, lặp thế ba lần, luật 50 nước, không đủ quân chiếu hết. Chuyển sang cờ tướng, nhiều người ngạc nhiên vì cờ tướng có ít cách hoà hơn, và một số tình huống hoà trong cờ vua lại là thua trong cờ tướng.
Bài này tổng hợp các trường hợp hoà thường gặp trong cờ tướng, những khác biệt quan trọng so với cờ vua, và cách giữ hoà khi đang kém. Chi tiết luật có thể khác nhau giữa các giải; khi thi đấu, hãy hỏi trọng tài hoặc đọc điều lệ.
Khác biệt lớn nhất: hết nước đi là thua
Trong cờ vua, bên tới lượt không có nước hợp lệ mà không bị chiếu là hoà pat. Trong cờ tướng, bên hết nước đi là thua, dù Tướng không bị chiếu.
Điều này thay đổi cách chơi tàn cuộc rất nhiều:
- Bên đang thắng không phải lo vô tình làm đối phương hết nước. Dồn Tướng đối phương tới mức không còn nước nào cũng là thắng.
- Bên đang thua không thể hy vọng cứu ván bằng cách để mình hết nước như trong cờ vua.
Người chuyển từ cờ vua sang nên đặc biệt nhớ điều này. Xem thêm cờ tướng khác cờ vua.
Các trường hợp hoà thường gặp
1. Hai bên thoả thuận hoà
Cách phổ biến nhất. Một bên đề nghị hoà, bên kia đồng ý. Ở bàn cờ vui, chỉ cần nói "hoà nhé" và bắt tay. Ở giải đấu, có thể có quy định về thời điểm được đề nghị hoà.
2. Lặp lại thế cờ mà không bên nào vi phạm
Khi thế cờ lặp lại nhiều lần và cả hai bên đều không vi phạm luật cấm lặp nước (không ai chiếu mãi, không ai đuổi mãi quân không được bảo vệ), ván cờ thường được xử hoà.
Nhưng nếu một bên vi phạm — ví dụ chiếu mãi — bên đó phải đổi nước, không được dùng lặp nước để ép hoà. Đây là khác biệt quan trọng với cờ vua. Chi tiết trong bài luật cấm lặp nước.
3. Không bên nào còn lực chiếu bí
Khi cả hai bên chỉ còn những quân không thể qua sông tấn công — Sĩ và Tượng — thì không bên nào chiếu bí được đối phương. Ván cờ hoà.
Ví dụ: mỗi bên chỉ còn Tướng, Sĩ, Tượng. Sĩ không ra khỏi cung, Tượng không qua sông, nên không quân nào tới được cung đối phương để chiếu.
4. Quá số nước quy định mà không có tiến triển
Nhiều bộ luật có quy định: nếu sau một số nước nhất định mà không có quân nào bị ăn, ván cờ có thể được xử hoà. Con số cụ thể tuỳ bộ luật và giải đấu. Quy định này tránh những ván kéo dài vô tận trong thế không bên nào tiến triển được.
5. Thế cờ "hoà kinh điển"
Có những thế tàn cuộc mà dù một bên còn nhiều quân hơn, với phòng thủ chính xác vẫn không thể thắng. Ví dụ quen thuộc: một Xe đơn độc đấu đủ Sĩ Tượng thường chỉ hoà. Trong những thế này, hai bên thường thoả thuận hoà thay vì đi thêm hàng chục nước. Xem tàn cuộc Xe.
Cách giữ hoà khi đang kém
Vì không thể trông cậy vào hết nước hay chiếu mãi, bên đang kém trong cờ tướng phải phòng thủ thật. Vài nguyên tắc:
- Giữ đủ Sĩ Tượng. Sĩ Tượng liên kết là pháo đài vững nhất trong tàn cuộc. Nhiều thế hoà dựa hoàn toàn vào việc giữ được Sĩ Tượng.
- Đổi quân tấn công của đối phương. Mỗi quân có thể qua sông mà đối phương mất là một bước gần hơn tới hoà.
- Đổi Tốt đã qua sông của đối phương khi có thể. Tốt qua sông là quân tấn công nguy hiểm trong tàn cuộc.
- Không để Tướng bị khoá cột bởi luật Tướng đối mặt.
- Tìm thế hoà kinh điển mà bạn biết, và hướng ván cờ về đó.
Cách tránh hoà khi đang thắng
- Giữ quân có thể qua sông. Đừng đổi hết Xe, Mã, Pháo, Tốt qua sông, để lại chỉ Sĩ Tượng.
- Đừng chiếu mãi. Chiếu liên tục cùng một kiểu có thể vi phạm luật và buộc bạn phải đổi nước.
- Dùng Tướng như quân tấn công trong tàn cuộc nhờ luật đối mặt.
- Tận dụng việc hết nước là thua: nếu dồn được Tướng đối phương tới mức không còn nước đi, đó là thắng.
Một ví dụ: hết nước mà không bị chiếu
Hãy hình dung Tướng Đen đứng ở góc cung, Sĩ Tượng đã mất hết. Tướng Đỏ đứng cùng hàng ở cung bên kia, khoá một cột nhờ luật Tướng đối mặt. Một Tốt Đỏ đã vào cung, đứng ở điểm Tướng Đen cần bước tới. Đen không bị chiếu, nhưng mọi điểm Tướng Đen có thể bước tới đều bị khống chế, và Đen không còn quân nào khác để đi.
Trong cờ vua, một thế tương tự sẽ là hoà pat, và bên đang thắng sẽ rất tiếc. Trong cờ tướng, Đen thua ngay. Vì vậy người chơi cờ tướng lâu năm không sợ "dồn quá tay": dồn được đối phương tới mức không còn nước nào là mục tiêu, không phải rủi ro.
Điều này cũng giải thích vì sao trong cờ tướng, một Tốt đơn độc cùng Tướng đôi khi thắng được Tướng không còn quân nào, trong khi ở cờ vua, Vua và Tốt đấu Vua đơn thường chỉ hoà nếu bên phòng thủ đứng đúng ô. Chi tiết về Tốt có trong tàn cuộc Tốt.
So sánh nhanh với cờ vua
| Tình huống | Cờ vua | Cờ tướng |
|---|---|---|
| Hết nước đi, không bị chiếu | Hoà (pat) | Thua |
| Chiếu mãi | Hoà | Thường bị cấm, bên chiếu phải đổi nước |
| Lặp thế, không ai vi phạm | Hoà | Thường hoà |
| Không đủ lực chiếu bí | Hoà | Hoà |
| Thoả thuận | Hoà | Hoà |
Câu hỏi thường gặp
Trong cờ tướng có hoà pat không?
Không. Bên tới lượt mà không còn nước đi hợp lệ là thua, dù Tướng không bị chiếu.
Chiếu mãi có hoà không?
Theo nguyên tắc chung thì không. Bên chiếu mãi phải đổi nước. Chi tiết tuỳ luật của từng giải.
Còn Sĩ Tượng mỗi bên thì có hoà không?
Nếu cả hai bên chỉ còn Tướng, Sĩ, Tượng, ván cờ hoà vì không bên nào qua sông tấn công được.
Một bên còn Xe, bên kia còn đủ Sĩ Tượng thì sao?
Thường là hoà nếu bên phòng thủ chơi chính xác, dù có những thế đặc biệt bên có Xe thắng được.
Ở bàn cờ vui có cần theo đúng luật hoà không?
Nên thống nhất trước với đối thủ, nhất là về chiếu mãi và lặp nước, để tránh tranh cãi. Xem phép lịch sự khi chơi cờ tướng.
