Trong số những thế chiếu bí kinh điển của cờ tướng, Mã hậu Pháo là một trong những thế đẹp nhất vì nó cho thấy rõ sức mạnh của phối hợp quân. Mã một mình không chiếu bí được, Pháo một mình cũng không. Nhưng khi Mã đứng trước Tướng đối phương và Pháo đứng sau Mã, hai quân tạo thành một cái bẫy mà Tướng không thoát nổi.
Bài này giải thích thế Mã hậu Pháo, vì sao nó hiệu quả, cách dựng thế từ trung cuộc và cách phòng thủ.
Thế Mã hậu Pháo cơ bản
Trong thế trên:
- Tướng Đen đứng giữa hàng cuối, không còn Sĩ Tượng.
- Mã Đỏ đứng cùng cột, cách Tướng hai hàng, giữa có một ô trống.
- Pháo Đỏ đứng phía sau Mã, cùng cột.
Vì sao đây là chiếu bí?
- Pháo chiếu Tướng: Pháo cần đúng một quân làm ngòi. Mã chính là ngòi, và giữa Mã với Tướng không có quân nào. Tướng bị chiếu.
- Tướng không bước sang trái hay phải: Mã khống chế hai điểm ở hai bên Tướng trên hàng cuối. Chân Mã theo hướng về phía Tướng (chính là ô trống giữa Mã và Tướng) không bị cản nên Mã nhảy tới được hai điểm đó.
- Tướng không bước lên: ô ngay trước Tướng vẫn nằm trên cột, Pháo vẫn chiếu qua ngòi Mã.
- Không có quân nào ăn được Mã hay chặn giữa: nếu một quân Đen chen vào giữa Mã và Tướng, Pháo sẽ có hai ngòi và không chiếu được nữa, nhưng trong thế này Đen không có quân nào làm được.
Một quân Mã, một quân Pháo, nhưng Tướng không có đường nào.
Vì sao thế này hiệu quả
Điều đặc biệt của Mã hậu Pháo là Mã làm hai việc cùng lúc:
- Làm ngòi cho Pháo chiếu.
- Khoá hai lối thoát của Tướng ở hai bên.
Trong cờ tướng, rất ít thế chiếu bí mà một quân vừa hỗ trợ chiếu vừa khoá đường như vậy. Đây là lý do người ta hay nói Mã và Pháo là cặp phối hợp nguy hiểm.
Điều kiện để Mã hậu Pháo thành công
- Sĩ Tượng của đối phương đã mất hoặc không che được các điểm quan trọng. Nếu có Sĩ đứng ở giữa cung, thế cờ sẽ khác.
- Chân Mã trống: nếu có quân chặn chân Mã, Mã không khống chế được hai điểm hai bên Tướng, Tướng có thể thoát.
- Không có quân chen vào giữa: bất kỳ quân nào đứng giữa Mã và Tướng đều làm Pháo có hai ngòi, không chiếu được.
- Quân Đỏ không bị Tướng Đen ăn: Mã phải đứng ở vị trí Tướng không tự ăn được, hoặc được bảo vệ.
Cách dựng thế từ trung cuộc
Mã hậu Pháo hiếm khi xuất hiện ngay lập tức. Thường nó là kết quả của một quá trình:
- Phá Sĩ Tượng: dùng Xe hoặc đổi quân để loại bỏ lá chắn quanh Tướng đối phương.
- Đưa Pháo vào trung lộ: Pháo đứng ở cột giữa, nhắm vào Tướng.
- Nhảy Mã lên: Mã tiến dần về phía cung đối phương, qua sông, tới điểm trước Tướng.
- Chiếu bí: khi Mã tới đúng vị trí, Pháo tự động có ngòi.
Trong thực chiến, bạn nên nhận ra khi thế cờ đang tiến về Mã hậu Pháo: nếu bạn có Mã và Pháo, đối phương đã yếu Sĩ Tượng, hãy tính xem Mã có thể tới đúng điểm trong vài nước không.
Các biến thể
Mã hậu Pháo kết hợp Xe
Nếu Đen còn Sĩ, Mã hậu Pháo có thể không đủ. Khi đó, Xe có thể giúp: ăn Sĩ hoặc khoá thêm lối thoát. Xem phối hợp Xe Pháo.
Mã hậu Pháo ở cột khác
Thế cơ bản ở cột giữa, nhưng nếu Tướng đối phương đã dịch sang cột bên, Mã và Pháo cũng có thể dựng thế tương tự trên cột đó, miễn là các điều kiện trên được đáp ứng.
Đòn thí quân dẫn tới Mã hậu Pháo
Đôi khi, để dựng thế, người tấn công thí một quân — ví dụ thí Xe để phá Sĩ — rồi dùng Mã và Pháo kết thúc. Những đòn này đẹp nhưng cần tính chính xác.
Cách phòng thủ trước Mã hậu Pháo
- Giữ Sĩ ở trung tâm cung: Sĩ đứng giữa cung làm quân thứ hai trên cột, Pháo không chiếu được.
- Cản chân Mã: đặt một quân ở chân Mã để Mã không khống chế hai điểm hai bên Tướng.
- Đổi Mã hoặc Pháo trước khi chúng dựng thế.
- Đưa Tướng ra khỏi cột giữa sớm nếu thấy Mã và Pháo đang tới gần.
- Không để Sĩ Tượng bị phá khi đối phương có cả Mã và Pháo.
Những lỗi hay gặp khi dựng Mã hậu Pháo
Quên chân Mã. Mã đã tới đúng điểm nhưng có quân đứng ở chân Mã, Tướng đối phương bước sang bên và thoát.
Nhảy Mã vào điểm bị ăn. Mã tới gần cung đối phương nhưng Xe hoặc Pháo đối phương ăn được, mất Mã mà không chiếu bí được.
Quên Tướng mình. Mải dựng thế mà để Tướng mình bị chiếu trước. Hãy luôn kiểm tra đối phương có nước chiếu nào không trước khi đi nước tấn công.
Nóng vội. Dựng thế khi Sĩ đối phương vẫn còn ở trung tâm cung, tốn nhiều nước mà không chiếu được.
Luyện nhận ra Mã hậu Pháo
- Bày thế cơ bản lên bàn và thử dời từng quân: nếu Mã ở vị trí khác, Tướng có thoát được không? Nếu có một Sĩ, thì sao?
- Tìm Mã hậu Pháo trong ván của mình: sau mỗi ván, xem lại những lúc bạn có Mã và Pháo gần cung đối phương.
- Giải bài tập sát cục: nhiều bài tập cờ tướng dựa trên thế này. Các thế khác có trong sát cục thường gặp.
Câu hỏi thường gặp
Mã hậu Pháo là gì?
Là thế chiếu bí trong cờ tướng mà Mã đứng trước Tướng đối phương làm ngòi, Pháo đứng sau Mã cùng cột và chiếu Tướng. Mã đồng thời khoá hai lối thoát hai bên Tướng.
Vì sao Tướng không bước lên được?
Ô ngay trước Tướng vẫn nằm trên cột, giữa Mã và Tướng. Tướng bước lên vẫn bị Pháo chiếu qua ngòi Mã.
Làm sao phòng thủ Mã hậu Pháo?
Giữ Sĩ ở trung tâm cung, cản chân Mã, hoặc đổi Mã hay Pháo trước khi chúng dựng thế.
Mã hậu Pháo có cần Sĩ Tượng đối phương đã mất không?
Thường là có. Nếu Sĩ còn ở trung tâm cung, Pháo có hai ngòi và không chiếu được.
Người mới nên học Mã hậu Pháo khi nào?
Ngay khi đã biết cách đi của Mã và Pháo. Đây là một trong những thế chiếu bí nên học sớm nhất.
