Trong cờ tướng, Pháo là quân "kỳ lạ" nhất: đi như Xe nhưng muốn ăn quân thì phải nhảy qua đúng một quân. Một Pháo đơn độc hiếm khi chiếu bí được. Nhưng hai Pháo đứng đúng chỗ có thể tự làm ngòi cho nhau, tự khoá lối thoát của nhau, và chiếu bí mà không cần tới Xe.
Bài này trình bày hai thế Song Pháo chiếu bí mẫu, có sơ đồ và phân tích từng lối thoát, rồi đến cách dựng thế từ trung cuộc và cách phòng thủ khi đối phương còn đủ hai Pháo.
Nhắc lại cách Pháo chiếu
- Pháo đi như Xe: ngang dọc, bao xa cũng được, không nhảy qua quân.
- Pháo ăn quân bằng cách nhảy qua đúng một quân (gọi là ngòi), bất kể quân đó của bên nào, rồi ăn quân đầu tiên phía sau ngòi.
- Vì vậy Pháo chiếu khi giữa Pháo và Tướng đối phương có đúng một quân.
Hệ quả quan trọng khi phòng thủ: muốn chặn nước chiếu của Pháo, bạn có hai cách — thêm một quân vào giữa (để có hai ngòi) hoặc rút ngòi đi (để không còn ngòi nào). Song Pháo nguy hiểm vì nó làm hỏng cả hai cách này.
Thế thứ nhất: Trùng Pháo trên cột giữa
Hai Pháo đứng thẳng hàng trên cột giữa, Pháo trước làm ngòi cho Pháo sau.
Phân tích từng cách thoát của Đen:
- Tướng sang ngang: hai bên là Sĩ nhà, không có chỗ.
- Tướng tiến lên một bước: vẫn trên cột giữa, phía sau ngòi — Pháo sau vẫn chiếu.
- Chặn bằng Sĩ hoặc Tượng ở giữa Pháo trước và Tướng: Pháo sau mất nước chiếu (giờ có hai ngòi), nhưng quân vừa chặn trở thành ngòi cho Pháo trước, và Pháo trước chiếu. Chặn vô ích.
- Ăn Pháo trước: không quân đen nào tới được.
Điều đáng nhớ: ở thế Trùng Pháo, chính hai Sĩ còn nguyên lại hại Tướng đen, vì chúng chặn hai đường ngang. Người chơi mạnh gọi đây là trường hợp quân phòng thủ trở thành gánh nặng.
Thế thứ hai: một Pháo ngang, một Pháo dọc
Hai Pháo không cần đứng cùng cột. Một Pháo chiếu theo hàng ngang, Pháo kia khoá một điểm theo cột dọc, mỗi Pháo có ngòi riêng.
Phân tích:
- Tướng sang phải (theo hướng nhìn từ phía Đỏ): vẫn trên hàng đáy, Pháo ngang nhảy qua Tượng và ăn được — không được.
- Tướng tiến lên: vẫn trên cột, Pháo dọc nhảy qua Tốt đỏ và ăn được — không được.
- Sang trái: Tượng nhà đứng đó.
- Chặn: Tướng đen đang bị hai quân chiếu cùng lúc. Sĩ đen có thể đi chéo vào cột Tướng để chặn Pháo dọc, Tượng có thể rời đi để Pháo ngang mất ngòi — nhưng mỗi nước chỉ giải được một hướng, hướng kia vẫn chiếu.
Thế này cho thấy một nguyên lý chung của cờ tướng: chiếu kép (hai quân chiếu cùng lúc) gần như không thể chặn, chỉ có thể thoát bằng cách đi Tướng. Nếu Tướng không có chỗ đi, đó là chiếu bí.
Dựng thế Song Pháo từ trung cuộc
Hai thế trên không xuất hiện ngẫu nhiên. Thứ tự thường gặp:
- Giữ một Pháo ở cột giữa từ khai cuộc (Pháo đầu). Đây là Pháo sau, sẵn sàng khi có ngòi.
- Đưa Pháo thứ hai vào cột giữa khi Tốt đầu đối phương đã bị ăn hoặc cột giữa đã trống. Pháo thứ hai tiến lên phía trước Pháo đầu.
- Loại bỏ quân có thể ăn Pháo trước — thường là Mã đối phương đứng gần cung, hoặc Xe đối phương canh cột giữa.
- Chờ Tướng đối phương hết đường ngang: khi hai Sĩ còn nguyên hoặc khi một bên đã bị Xe, Mã của bạn khoá.
Với thế Pháo ngang Pháo dọc, cần thêm một điều: tìm ngòi trên hàng đáy đối phương. Tượng, Sĩ hoặc Mã đối phương ở hàng đáy đều có thể làm ngòi. Pháo của bạn chỉ cần tới đầu hàng đó.
Những dấu hiệu nên tìm đòn Song Pháo
- Bạn còn hai Pháo, đối phương đã mất Xe hoặc Xe đối phương đang ở xa.
- Cột giữa đối phương đã mở, hoặc chỉ còn một quân đứng chắn.
- Tướng đối phương còn đủ hai Sĩ nhưng không còn quân nào có thể lên chặn giữa hai Pháo.
- Hàng đáy đối phương có đúng một quân giữa Pháo của bạn và Tướng.
Phòng thủ khi đối phương còn hai Pháo
- Đừng để cột giữa trống. Giữ Tốt đầu hoặc một quân có thể đi lại trên cột giữa.
- Canh điểm Pháo trước sẽ đứng. Pháo trước của thế Trùng Pháo thường đứng ở hàng Tốt hoặc bờ sông bên bạn. Một Mã, một Xe canh điểm đó là đủ phá thế.
- Để một Sĩ ở điểm giữa cung khi bị Trùng Pháo đe doạ. Tướng có chỗ sang ngang, và Sĩ ở giữa có thể di chuyển để làm rối số ngòi.
- Đổi một Pháo khi có cơ hội. Không có hai Pháo thì không có Song Pháo.
- Coi chừng hàng đáy. Khi Tướng đứng ở hàng đáy cùng Tượng hoặc Sĩ, Pháo đối phương ở đầu hàng có sẵn ngòi.
Luyện Song Pháo
- Bày hai sơ đồ trên, rồi thử thay đổi một chi tiết: bỏ một Sĩ đen, thêm một Mã đen, dời Tốt ngòi. Mỗi lần kiểm tra Tướng đen có thoát không.
- Trong ván tập, mỗi khi hai Pháo của bạn cùng nằm trên một cột hoặc một hàng với Tướng đối phương, dừng lại và đếm số ngòi.
- Đọc thêm các mẫu sát cục khác trong bài những thế sát cục thường gặp và bài phối hợp Xe Pháo để thấy Pháo phối hợp với quân khác thế nào.
Câu hỏi thường gặp
Song Pháo và Trùng Pháo khác nhau thế nào?
"Song Pháo" nói chung về hai Pháo phối hợp tấn công. "Trùng Pháo" là một dạng cụ thể: hai Pháo đứng cùng một đường, Pháo trước làm ngòi cho Pháo sau.
Hai Pháo có chiếu bí được Tướng trơ trọi không?
Hai Pháo không có ngòi thì không chiếu được. Với Tướng trơ trọi và không có quân nào làm ngòi, bên có hai Pháo cần thêm quân khác, như Tướng hoặc Tốt, để tạo ngòi.
Khi bị Trùng Pháo chiếu, cách thoát duy nhất là gì?
Thường là đi Tướng sang ngang nếu còn điểm trống, hoặc ăn Pháo trước nếu có quân tới được. Chặn giữa hai Pháo cũng được nếu có quân tới kịp. Chặn giữa Pháo trước và Tướng thì vô ích.
Có nên đổi Sĩ để Tướng có chỗ chạy không?
Tuỳ thế. Mất Sĩ mở đường chạy nhưng cũng mở đường cho Xe, Mã đối phương vào cung. Chỉ nên làm khi mối đe doạ Trùng Pháo là rõ ràng và không có cách phòng thủ khác.
Pháo có ăn được quân qua ngòi là quân của mình không?
Ngòi có thể là quân của bất kỳ bên nào. Nhưng Pháo chỉ ăn được quân đối phương đứng sau ngòi, không ăn quân của mình.
