Khi Đỏ mở đầu bằng Pháo đầu (P2-5), Đen có hai hướng lớn: phòng thủ bằng Mã như bình phong Mã, hoặc đáp trả bằng chính Pháo đầu — đưa Pháo của mình vào cột giữa. Cách thứ hai dẫn tới những ván đối công trực diện, cả hai bên cùng nhắm vào trung tâm và cung Tướng đối phương.
Tuỳ Đen dùng Pháo ở cánh nào, thế trận có tên Thuận Pháo hoặc Nghịch Pháo.
Phân biệt Thuận Pháo và Nghịch Pháo
Nhớ rằng mỗi bên đánh số cột theo hướng nhìn của mình. Đỏ đi P2-5, tức Pháo ở cánh phải của Đỏ vào giữa.
- Thuận Pháo: Đen đi P8-5 — dùng Pháo ở cùng phía trên bàn cờ với Pháo Đỏ vừa đi (nhìn từ trên xuống, hai Pháo đi từ cùng một cánh).
- Nghịch Pháo: Đen đi P2-5 — dùng Pháo ở phía ngược lại.
Ý tưởng chung của cả hai thế
- Đối công, không nhường nhịn. Đen không chấp nhận phòng thủ thụ động mà đáp trả cùng loại vũ khí.
- Tốt đầu hai bên đều là mục tiêu. Mỗi Pháo trấn trung dùng Tốt đầu của chính mình làm ngòi để nhắm Tốt đầu đối phương. Cả hai bên phải canh Tốt đầu của mình ngay từ những nước đầu.
- Ra quân nhanh là sống còn. Vì đối công, bên nào ra Xe, Mã chậm hơn sẽ bị ép. Các nước thường gặp tiếp theo là nhảy Mã bảo vệ trung tâm và đưa Xe ra.
Thuận Pháo: đặc điểm
- Hai Pháo "soi gương" nhau qua trục giữa; thế trận khá cân đối ở những nước đầu.
- Hai bên thường nhanh chóng ra Xe. Có những hệ biến đặt tên theo cách ra Xe, như Xe ra thẳng theo cột hay Xe ra ngang qua hàng, và mỗi hệ có tinh thần riêng.
- Vì cân đối, bên đi trước (Đỏ) giữ một nhịp chủ động, và Đen cần chơi chính xác để không bị ép.
Nghịch Pháo: đặc điểm
- Hai Pháo vào giữa từ hai phía khác nhau, tạo thế trận lệch ngay từ nước đầu.
- Hai bên thường tấn công ở hai cánh khác nhau, và ván cờ có thể trở nên rất sắc bén.
- Nhiều người chơi coi Nghịch Pháo là lựa chọn mạo hiểm hơn cho Đen: cơ hội phản công lớn, nhưng một nước chậm có thể bị phạt nặng.
Những điều cần canh chừng
Nước Pháo ăn Tốt đầu. Với Pháo trấn trung, Pháo có thể nhảy qua Tốt đầu nhà để ăn Tốt đầu đối phương, và trong nhiều thế, nước ăn đó còn kèm theo chiếu vì phía sau còn quân đứng làm ngòi. Hãy luôn đếm số quân trên cột giữa trước mỗi nước.
Để Tướng bị lộ trên cột giữa. Khi cột giữa mở, Tướng đứng giữa cung chịu sức ép từ Pháo đối phương. Chuẩn bị Sĩ, Tượng để che.
Ra quân không đều. Chỉ ra một cánh mà bỏ quên cánh kia, đối phương sẽ tấn công đúng cánh bỏ trống.
Đổi Pháo vội vàng. Đổi Pháo trấn trung của mình lấy Pháo đối phương có thể làm mất thế đối công mà Đen đã chọn. Chỉ đổi khi có lợi rõ ràng.
Nên chọn thế nào khi cầm Đen
| Thế trận | Tính chất | Phù hợp với |
|---|---|---|
| Bình phong Mã | Vững, linh hoạt | Người mới, người thích thế chắc |
| Thuận Pháo | Đối công, cân đối | Người thích đánh nhau nhưng vẫn muốn thế rõ ràng |
| Nghịch Pháo | Đối công, lệch, sắc bén | Người thích rủi ro, tính toán nhiều |
Với người mới, lời khuyên chung là học bình phong Mã trước để nắm nguyên tắc che trung tâm và ra quân, rồi mới thử Thuận Pháo. Nghịch Pháo nên để dành khi đã chơi được nhiều ván và tính toán tốt hơn.
Cầm Đỏ gặp Thuận Pháo, Nghịch Pháo
Nếu bạn cầm Đỏ và đối phương đáp bằng Pháo đầu:
- Bảo vệ Tốt đầu ngay bằng Mã (M2.3 hoặc M8.7).
- Ra Xe nhanh để tranh các cột mở.
- Không vội ăn Tốt đầu đối phương nếu chưa tính kỹ phản đòn: Pháo đối phương cũng đang nhắm vào cột giữa của bạn.
Nhớ lại các nguyên tắc chung trong bài Pháo đầu: Đỏ đi trước một nước, và mục tiêu là biến nước đi trước đó thành sức ép thật.
Vì sao đối công lại hấp dẫn
Nhiều người chơi chọn Thuận Pháo hay Nghịch Pháo không phải vì chúng "tốt nhất" về lý thuyết, mà vì chúng hợp tính cách. Người thích chủ động, không muốn ngồi chờ đối phương tấn công, sẽ thấy thoải mái hơn khi cả hai bên cùng có vũ khí ngay từ đầu. Ván cờ đối công cũng thường ngắn hơn và nhiều đòn hơn, phù hợp với những ai thích tính toán cụ thể.
Ngược lại, nếu bạn thích thế cờ chậm, kiên nhẫn, đối công liên tục có thể gây mệt mỏi. Chọn khai cuộc theo cách mình muốn chơi cả ván, không chỉ vài nước đầu.
Luyện hai thế trận này
- Bày hai sơ đồ trên và tự đi tiếp vài nước ra quân cho cả hai bên, để ý Tốt đầu hai bên.
- Chơi nhiều ván cầm cả Đỏ lẫn Đen với cùng một thế, để hiểu ý tưởng hai phía.
- Đọc thêm về cách ghi nước trong bài cách ghi nước cờ tướng để bày lại ván từ tài liệu dễ dàng hơn. Các khai cuộc khác có trong mục khai cuộc cờ tướng.
Câu hỏi thường gặp
Thuận Pháo và Nghịch Pháo khác nhau thế nào?
Thuận Pháo: Đen dùng Pháo ở cùng phía với Pháo Đỏ vừa đi (P8-5). Nghịch Pháo: Đen dùng Pháo ở phía ngược lại (P2-5).
Thế nào sắc bén hơn?
Nghịch Pháo thường được coi là lệch và sắc bén hơn. Thuận Pháo cân đối hơn nhưng vẫn là thế đối công.
Người mới có nên chơi Thuận Pháo không?
Nên học bình phong Mã trước. Khi đã quen ra quân và canh Tốt đầu, Thuận Pháo là bước tiếp theo hợp lý.
Vì sao cả hai bên đều phải canh Tốt đầu?
Vì mỗi Pháo trấn trung dùng Tốt đầu nhà làm ngòi để nhắm Tốt đầu đối phương. Bên nào để Tốt đầu không được bảo vệ sẽ mất Tốt, thậm chí bị chiếu.
Đen có thiệt khi chơi đối công không?
Đỏ đi trước nên giữ một chút chủ động. Nhưng đối công đúng cách cho Đen nhiều cơ hội phản công, và đó là lý do nhiều người chơi chọn nó.
