Sau một ván thắng, ai cũng muốn chơi tiếp ngay. Cảm giác thắng dễ chịu, và chẳng mấy ai muốn "tìm lỗi" trong một ván mình đã thắng. Nhưng chính vì vậy mà ván thắng là nơi giấu lỗi kỹ nhất: những nước hỏng mà đối phương không trừng phạt sẽ không để lại dấu vết gì trong trí nhớ — cho tới ngày gặp một đối thủ đủ sức trừng phạt chúng.
Bài này giải thích vì sao nên xem lại cả ván thắng, cần tìm gì trong đó, và cách để việc này không làm bạn mất hứng.
Ván thắng không có nghĩa là chơi đúng
Trong cờ tướng phong trào, rất nhiều ván được quyết định bởi lỗi cuối cùng chứ không phải bởi người chơi hay hơn. Bạn có thể mất một Pháo ở trung cuộc, rồi thắng vì đối phương để Xe chết ở nước 40. Kết quả ghi "thắng", nhưng nếu chỉ nhìn kết quả, bạn sẽ không biết mình đã từng ở thế thua.
Xem lại ván thắng giúp bạn phân biệt hai loại chiến thắng:
- Thắng vì chơi tốt: kế hoạch rõ, không bỏ quân, tận dụng được sai lầm của đối phương.
- Thắng vì đối phương sai nặng hơn: chính bạn cũng mắc lỗi, chỉ là lỗi của họ đến sau hoặc lớn hơn.
Loại thứ hai rất phổ biến, và không có gì xấu — nhưng nó không nên làm bạn nghĩ rằng mình đã sẵn sàng lên trình độ cao hơn.
Bốn điều cần tìm trong một ván thắng
1. Có lúc nào mình ở thế xấu không?
Đi lại ván và tự đánh giá ở vài thời điểm: sau khai cuộc, giữa trung cuộc, đầu tàn cuộc. Ở mỗi thời điểm, hỏi "nếu đối phương chơi đúng, ai đang tốt hơn?". Nếu có lúc câu trả lời là "đối phương", hãy tìm xem mình rơi vào thế đó từ nước nào.
2. Có nước hỏng nào mà đối phương bỏ qua không?
Đây là phần giá trị nhất. Tìm những lúc bạn để quân treo, mở đường cho Pháo, hay dời quân đang cản chân Mã — mà đối phương không nhìn ra. Ghi chúng vào sổ lỗi như ghi lỗi của một ván thua. Đối thủ lần sau có thể không bỏ qua.
3. Mình đã dứt điểm nhanh hay chậm?
Nhiều ván thắng kéo dài hơn cần thiết: bạn dư hẳn một Xe từ nước 25 nhưng tới nước 60 mới chiếu bí được. Hãy xem lại đoạn đó và hỏi: có cách nào đổi quân để đơn giản hoá, hoặc có đòn chiếu bí nào mình bỏ lỡ không? Kỹ năng dứt điểm gọn là thứ phân biệt người chơi khá với người chơi giỏi, và nó chỉ luyện được bằng cách xem lại chính những ván mình kéo dài.
Nếu thấy mình hay lỡ các đòn chiếu bí, chuyên mục đòn sát cục là nơi nên đọc tiếp.
4. Điều gì mình đã làm tốt?
Đừng chỉ tìm lỗi. Hãy ghi lại cả những gì bạn đã làm đúng: một kế hoạch tấn công cánh đã thành công, một lần bình tĩnh phòng thủ khi bị ép, một thế tàn cuộc bạn đã biết cách thắng. Những điều này cũng cần được lặp lại có ý thức — nếu không ghi, bạn sẽ không biết vì sao lần đó mình chơi tốt.
Tránh ảo tưởng "mình đã chơi hay"
Có vài dấu hiệu cho thấy bạn đang đánh giá ván thắng của mình quá cao:
- Bạn chỉ nhớ đòn kết thúc, không nhớ gì về khai cuộc và trung cuộc.
- Đối phương là người mới hơn bạn nhiều, và ván nào bạn cũng thắng họ theo cùng một kiểu.
- Bạn thắng nhờ đồng hồ: đối phương hết giờ khi đang ở thế tốt hơn.
- Bạn đã ở thế thua rõ nhưng đối phương "tự sát" ở cuối ván.
Không có gì sai khi thắng như vậy. Chỉ cần nhớ rằng những ván này không cho biết nhiều về sức cờ thật của bạn.
Một quy trình ngắn cho ván thắng
Xem lại ván thắng nên nhẹ nhàng hơn ván thua, khoảng mười phút là đủ:
- Đi lại toàn ván một lượt (2 phút).
- Dừng ở thời điểm mình ở thế xấu nhất, nếu có, và tìm nước dẫn tới đó (3 phút).
- Tìm nước hỏng mà đối phương bỏ qua (3 phút).
- Ghi một dòng "làm tốt" và một dòng "lỗi" vào sổ (2 phút).
Nếu bạn đã đăng nhập ở trang tài khoản, các ván đã chơi trên Cờ Tướng Việt — thắng lẫn thua — được lưu lại để mở ra xem từng nước, nên không cần ghi tay.
Nên xem lại những ván thắng nào?
Không cần xem lại mọi ván thắng. Ưu tiên:
- Ván thắng người ngang sức hoặc mạnh hơn. Đây là ván đáng học nhất: bạn làm được gì mà bình thường không làm được?
- Ván thắng sát nút, lật ngược thế cờ hoặc thắng ở tàn cuộc.
- Ván thắng kéo dài quá mức, để luyện dứt điểm.
Ván thắng quá dễ trước một đối thủ yếu hơn nhiều thì có thể bỏ qua, trừ khi bạn thấy mình có một nước hỏng rõ ràng.
Xem lại ván thắng cùng đối thủ
Trong quán cờ, thói quen "bày lại ván" sau khi chơi rất đáng quý. Khi bạn thắng, hãy mời đối thủ bày lại cùng và hỏi: "Anh thấy lúc nào em chơi yếu nhất?". Người thua thường nhớ rất rõ chỗ họ thấy bạn sơ hở — đó là những nhận xét mà tự xem lại khó có được. Và việc người thắng chủ động hỏi như vậy cũng là một phép lịch sự đẹp trên bàn cờ.
Giữ hứng thú khi xem lại
Nếu việc xem lại làm bạn mất vui, hãy đổi cách:
- Xem lại ván thắng ngay sau khi chơi, lúc còn đang hứng khởi.
- Bắt đầu bằng câu "mình đã làm tốt điều gì", rồi mới tìm lỗi.
- Giới hạn thời gian mười phút, xong là xong.
Mục đích không phải là làm mình thấy tệ đi, mà là để lần thắng sau là thắng vì chơi tốt hơn.
Câu hỏi thường gặp
Thắng rồi thì cần gì xem lại?
Vì ván thắng thường chứa những nước hỏng mà đối phương không trừng phạt. Nếu không xem lại, bạn sẽ lặp lại chúng cho tới khi gặp đối thủ đủ sức bắt lỗi.
Xem lại ván thắng khác gì xem lại ván thua?
Ván thua tập trung vào nước làm hỏng ván. Ván thắng tập trung vào những lúc mình ở thế xấu, những lỗi đối phương bỏ qua, tốc độ dứt điểm và những điều mình đã làm tốt để lặp lại.
Nên xem lại ván thắng bao lâu?
Khoảng mười phút là đủ. Ván thắng không cần xem kỹ bằng ván thua, nhưng vẫn cần đi lại một lượt và ghi ít nhất một lỗi, một điều làm tốt.
Ván nào đáng xem lại nhất?
Ván thắng người ngang sức hoặc mạnh hơn, ván lật ngược thế cờ, và ván thắng kéo dài quá mức dù mình đã dư quân từ sớm.
Thắng vì đối phương hết giờ có tính là chơi tốt không?
Có tính là thắng, nhưng không nên coi là bằng chứng chơi tốt. Hãy xem lại thế cờ lúc đối phương hết giờ để biết thật sự ai đang tốt hơn.
