Người mới học cờ tướng thường nghe về rất nhiều khai cuộc có tên: Pháo đầu, Thuận Pháo, Nghịch Pháo, Bình phong Mã, Tiên Tốt, Phi Tượng, Khởi Mã... và nghĩ rằng phải thuộc hết mới chơi được. Thực tế, ở giai đoạn đầu, nguyên tắc quan trọng hơn tên khai cuộc. Một người nắm vững vài nguyên tắc ra quân sẽ có thế cờ tốt hơn người thuộc mười khai cuộc mà không hiểu vì sao.
Bài này đưa ra năm nguyên tắc ra quân, một kế hoạch mười nước dễ nhớ cho cả hai bên, và những lỗi khai cuộc khiến người mới thua sớm. Khi đã quen, bạn có thể học từng khai cuộc cụ thể trong mục khai cuộc cờ tướng.
Năm nguyên tắc ra quân
1. Ra Xe sớm
Xe là quân mạnh nhất. Để Xe nằm ở góc tới giữa ván là lãng phí lớn nhất. Hãy tìm cách đưa Xe ra cột mở hoặc hàng hai, hàng ba trong khoảng mười nước đầu. Xem Xe trong cờ tướng.
2. Lên Mã để bảo vệ trung lộ
Hai Mã lên hai bên trung lộ bảo vệ Tốt đầu và chuẩn bị tham chiến. Nhớ đừng để quân nhà đứng ở chân Mã.
3. Đặt Pháo ở vị trí hoạt động
Pháo đầu (Pháo vào cột giữa) là cách phổ biến nhất. Nhưng Pháo cũng có thể đứng ở cột khác, miễn là có mục tiêu.
4. Giữ Sĩ Tượng vững
Không cần di chuyển Sĩ Tượng nhiều trong khai cuộc, nhưng đừng để cung có lỗ hổng. Khi bị Pháo đầu ép, một nước lên Tượng hoặc Sĩ có thể giúp củng cố.
5. Không đi một quân nhiều lần
Mỗi nước khai cuộc nên đưa một quân mới vào trận. Đi đi lại lại một quân khiến đối phương ra quân nhanh hơn.
Kế hoạch mười nước dễ nhớ
Dưới đây là một kế hoạch chung, dùng được cho người mới ở cả hai bên. Thứ tự có thể thay đổi tuỳ đối phương.
| Bước | Việc cần làm |
|---|---|
| 1 | Pháo vào giữa (Pháo đầu), hoặc lên Mã nếu đối phương đã Pháo đầu |
| 2 | Lên Mã cùng phía |
| 3 | Ra Xe cùng phía (qua cột biên) |
| 4 | Lên Mã phía còn lại |
| 5 | Ra Xe phía còn lại |
| 6–7 | Đẩy Tốt ba hoặc bảy để mở đường cho Mã |
| 8–10 | Đặt Pháo thứ hai ở vị trí hoạt động, củng cố Sĩ Tượng nếu cần |
Sau khoảng mười nước, bạn nên có: hai Xe đã ra, hai Mã đã lên, ít nhất một Pháo hoạt động, cung Tướng vững.
Khi đối phương đi Pháo đầu
Đây là tình huống người mới gặp nhiều nhất. Cách đáp đơn giản và vững chắc là lên Mã bảo vệ Tốt đầu, rồi lên Mã còn lại, tạo thành thế bình phong Mã. Sau đó ra Xe và tìm phản công.
Các khai cuộc có tên nên học trước
Khi đã quen nguyên tắc, học theo thứ tự:
- Pháo đầu: ý đồ rõ ràng, dạy tấn công trung lộ.
- Bình phong Mã: cách phòng thủ phổ biến nhất trước Pháo đầu.
- Thuận Pháo và Nghịch Pháo: khi cả hai bên đều Pháo đầu.
- Tiên Tốt và Phi Tượng: khai cuộc mềm dẻo, chiến lược.
Những lỗi khai cuộc khiến người mới thua sớm
Để Xe nằm yên. Xe ở góc tới nước mười lăm là một nửa sức mạnh bị bỏ phí.
Quên bảo vệ Tốt đầu trước Pháo đầu. Mất Tốt đầu sớm, trung lộ bị ép.
Đưa Xe qua sông quá sớm. Bị Mã, Pháo đối phương đuổi, mất nhịp.
Tự cản chân Mã. Đặt Pháo hay Tốt ngay chân Mã nhà.
Đi Tướng sớm. Tướng rời vị trí, cung có lỗ hổng.
Quên luật Tướng đối mặt. Để hai Tướng đối mặt, hoặc để đối phương dùng luật này khoá Tướng mình. Xem Tướng đối mặt.
Ăn Tốt tham. Mất nhiều nước để ăn một Tốt, đối phương ra quân nhanh hơn.
Luyện tập
- Chơi mười ván, mỗi ván tự kiểm tra sau nước mười: đã ra đủ hai Xe chưa?
- Chơi với người cùng trình độ, cả hai cùng thử kế hoạch mười nước, rồi xem lại ai ra quân tốt hơn.
- Đọc thêm 10 lỗi người mới chơi cờ tướng và luyện cờ tướng mỗi ngày.
Một ví dụ bằng lời
Hình dung bạn cầm Đỏ, đi trước:
- Nước 1: Pháo vào giữa (Pháo đầu), nhắm vào Tốt đầu của Đen.
- Nước 2: Đen lên Mã bảo vệ Tốt đầu. Bạn lên Mã cùng phía để bảo vệ Tốt đầu của mình.
- Nước 3: Đen lên Mã còn lại. Bạn ra Xe qua cột biên.
- Nước 4 tới 6: bạn lên Mã phía còn lại, ra Xe thứ hai, đẩy Tốt ba hoặc bảy để mở đường cho Mã.
- Nước 7 tới 10: đặt Pháo thứ hai ở vị trí có ích, kiểm tra Sĩ Tượng, và bắt đầu tìm mục tiêu tấn công.
Không có nước nào đặc biệt khó, nhưng sau mười nước bạn đã có thế cờ gọn gàng, đầy đủ quân.
Khi cầm Đen
Khi cầm Đen, bạn thường phải phản ứng với khai cuộc của Đỏ trước. Nguyên tắc vẫn giữ nguyên: bảo vệ trung lộ, lên Mã, ra Xe sớm. Nếu Đỏ đi Pháo đầu, cách đáp đơn giản nhất cho người mới là bình phong Mã. Khi đã quen, có thể thử Pháo đầu đối lại, tức Thuận Pháo hoặc Nghịch Pháo.
Học từ những ván thua sớm
Nếu bạn hay thua trong mười lăm nước đầu, hãy xem lại những ván đó. Thường nguyên nhân là một trong ba lỗi: Xe chưa ra, Tốt đầu bị ăn, hoặc Mã bị cản chân. Sửa được ba lỗi này, bạn sẽ ít thua sớm hơn rất nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Người mới có cần thuộc tên khai cuộc không?
Không cần ngay. Nắm năm nguyên tắc ra quân là đủ cho giai đoạn đầu.
Khai cuộc nào nên học đầu tiên?
Pháo đầu, vì ý đồ rõ ràng. Sau đó là Bình phong Mã để biết cách phòng thủ.
Sau mười nước nên có thế cờ thế nào?
Hai Xe đã ra, hai Mã đã lên, ít nhất một Pháo hoạt động, cung Tướng vững.
Có nên đưa Xe qua sông sớm không?
Thường không nên ngay khai cuộc. Xe qua sông sớm dễ bị đuổi, mất nhịp.
Gặp Pháo đầu thì đáp thế nào?
Lên Mã bảo vệ Tốt đầu, rồi lên Mã còn lại tạo thế bình phong Mã, sau đó ra Xe.
