Không phải lúc nào cũng có người ngồi chơi cờ cùng. Máy cờ tướng, dù là ứng dụng trên điện thoại hay phần mềm trên máy tính, giải quyết vấn đề đó: luôn sẵn sàng, không mệt, không ngại chơi lại. Với người mới và người muốn tự luyện, máy là một công cụ rất tốt.
Nhưng máy cũng có mặt trái. Chơi với máy quá mạnh, bạn thua liên tục và nản. Chơi với máy quá yếu, bạn thắng dễ mà không học được gì. Dùng tính năng "đi lại" liên tục, bạn học thói quen xấu. Bài này hướng dẫn cách chơi cờ tướng với máy sao cho có ích.
Chọn mức độ vừa sức
Hầu hết các chương trình cờ tướng đều có nhiều mức độ. Quy tắc chung:
- Mức vừa sức là mức bạn thắng khoảng một phần ba tới một nửa số ván. Thắng quá dễ thì tăng mức; thua liên tục thì giảm mức.
- Người mới hoàn toàn: bắt đầu ở mức thấp nhất, để quen luật và cách đi.
- Đã quen luật: tăng dần mỗi khi thắng đều ở mức hiện tại.
Đừng ngại giảm mức khi thấy nản. Mục tiêu là học, không phải chứng minh.
Luyện có mục đích
Chơi với máy hiệu quả nhất khi mỗi buổi có một mục tiêu cụ thể:
- Luyện khai cuộc: chơi mười ván cùng một khai cuộc, ví dụ Pháo đầu, để quen các nước đầu và cách máy đáp.
- Luyện phòng thủ: chọn mức cao hơn trình độ một chút, đặt mục tiêu "không thua trước nước 40".
- Luyện tàn cuộc: nếu chương trình cho phép bày thế, bày một thế tàn cuộc và chơi tới cùng. Xem tàn cuộc Xe và tàn cuộc Tốt.
- Luyện một thói quen: ví dụ trước mỗi nước, kiểm tra quân mình nào đang không được bảo vệ.
Xem lại ván sau khi chơi
Nhiều chương trình có tính năng phân tích sau ván. Hãy dùng nó, nhưng đúng cách:
- Tự xem lại trước, đánh dấu những nước mình không chắc.
- Mới mở phân tích, tìm những nước ngoặt, nơi đánh giá thay đổi mạnh.
- Hỏi vì sao nước máy gợi ý tốt hơn, trước khi xem biến của máy.
- Ghi một bài học cho mỗi ván.
Nếu chương trình không có phân tích, vẫn có thể tự xem lại: nước nào làm mình mất quân, lúc nào thế cờ bắt đầu xấu đi.
Những thói quen xấu cần tránh
Đi lại liên tục
Tính năng "đi lại" (hoàn tác) rất tiện, nhưng dùng liên tục khiến bạn không bao giờ học cách kiểm tra trước khi đi. Trong ván với người thật, không có đi lại. Hãy tự đặt quy tắc: không đi lại, hoặc chỉ đi lại khi chạm nhầm.
Dùng gợi ý nước đi
Một số chương trình có nút "gợi ý". Dùng nó trong ván là tự lừa mình. Hãy để gợi ý cho phần xem lại sau ván.
Chơi quá nhanh
Máy không vội, nhưng người chơi hay vội. Mỗi nước, hãy dành thời gian suy nghĩ như khi chơi với người.
Chỉ chơi với máy
Máy chơi khác người. Nó không mắc những lỗi tâm lý, không có phong cách, và phòng thủ rất chính xác. Hãy xen kẽ chơi với người thật, ở câu lạc bộ, với bạn bè hoặc gia đình.
Máy có điểm yếu gì khi làm bạn luyện?
- Máy mức thấp đôi khi đi những nước rất vô lý, khác với lỗi của người thật.
- Máy mức cao không cho bạn cơ hội, khiến bạn khó cảm nhận được thế cờ đang thuận lợi.
- Máy không giải thích: nó cho bạn nước đi, không cho bạn lý do.
Vì vậy, máy là công cụ luyện tốt, nhưng không thay thế được việc chơi với người và học từ người có kinh nghiệm.
Lịch chơi với máy cho người mới
| Tuần | Nội dung |
|---|---|
| 1–2 | Mức thấp nhất, quen luật và cách đi từng quân |
| 3–4 | Tăng một mức, tập ra đủ quân trong mười nước đầu |
| 5–6 | Tăng tiếp khi thắng đều, luyện một khai cuộc |
| 7 trở đi | Xen kẽ ván với máy và ván với người, xem lại mỗi ván |
Xem thêm luyện cờ tướng mỗi ngày.
Máy trên điện thoại hay máy tính?
- Điện thoại: tiện, chơi được mọi lúc, nhưng màn hình nhỏ dễ chạm nhầm. Hợp với những ván ngắn và bài tập ngắn.
- Máy tính hoặc máy tính bảng: màn hình lớn, dễ nhìn toàn bàn, hợp với ván dài và xem lại ván.
Nhiều người luyện ngắn trên điện thoại mỗi ngày, rồi dành thời gian xem lại kỹ trên màn hình lớn vào cuối tuần.
Khi nào nên ngừng chơi với máy trong ngày
- Thua ba ván liền: nghỉ, làm việc khác, quay lại sau.
- Bắt đầu đi nhanh, không suy nghĩ: dấu hiệu mệt, nên dừng.
- Chơi chỉ để gỡ: không còn là luyện tập nữa.
Chơi với máy nên là một phần của lịch luyện, không phải thói quen giết thời gian.
Chơi với máy cùng con
Nếu dạy con chơi cờ tướng, máy có thể là "đối thủ thứ ba" rất hữu ích: hai bố con cùng cầm một bên, bàn bạc trước mỗi nước, rồi cùng xem máy đáp thế nào. Cách này giúp trẻ học cách suy nghĩ thành lời, và biến việc thua máy thành chuyện vui của cả hai.
Một buổi luyện mẫu ba mươi phút
- Năm phút: giải vài thế sát cục ngắn để khởi động.
- Hai mươi phút: một ván với máy ở mức vừa sức, không đi lại.
- Năm phút: xem lại ván, tìm một nước ngoặt và ghi một bài học.
Câu hỏi thường gặp
Nên chơi với máy ở mức nào?
Mức mà bạn thắng khoảng một phần ba tới một nửa số ván. Thắng quá dễ thì tăng, thua liên tục thì giảm.
Có nên dùng tính năng đi lại không?
Hạn chế. Chỉ dùng khi chạm nhầm. Dùng liên tục khiến bạn không học được thói quen kiểm tra trước khi đi.
Chơi với máy có thay thế được chơi với người không?
Không hoàn toàn. Máy là công cụ luyện tốt, nhưng cần xen kẽ với ván cùng người thật.
Làm sao học được từ ván thua máy?
Tự xem lại trước, rồi dùng phân tích của máy để tìm nước ngoặt, và ghi lại một bài học.
Người mới có nên chơi với máy ngay không?
Có, ở mức thấp nhất, để quen luật và cách đi. Các bài dành cho người mới có trong mục cờ tướng cho người mới.
