Sông chia bàn cờ tướng làm hai nửa. Nửa bên kia là lãnh thổ của đối phương, nơi có cung Tướng cần tấn công. Câu hỏi mà người chơi đặt ra ở mỗi ván là: khi nào nên đưa quân qua sông?
Đưa quân qua quá sớm, khi chưa đủ lực, quân đó bị đuổi, bị ăn, mất nhịp. Đưa quân qua quá muộn, đối phương đã kịp phòng thủ, thế chủ động biến mất. Bài này giải thích thời điểm hợp lý để đưa từng loại quân qua hà, khi nào nên chờ, và những dấu hiệu cho thấy đã đến lúc tấn công.
Nguyên tắc chung
- Qua hà khi có đủ lực hỗ trợ. Một quân qua sông một mình thường bị đuổi; hai ba quân cùng qua mới tạo được sức ép.
- Qua hà khi cung mình đã an toàn. Tấn công khi cung Tướng mình còn lỗ hổng là mạo hiểm.
- Qua hà khi có mục tiêu rõ. Qua sông để làm gì: tấn công điểm yếu nào, chiếm điểm nào?
- Qua hà đúng nhịp. Mỗi nước qua sông nên kèm đe doạ, buộc đối phương phản ứng.
Xe qua hà
Xe là quân mạnh nhất, nên Xe qua hà thường có sức ép lớn nhất.
- Thời điểm tốt: sau khi đã ra đủ Mã và Pháo, khi có cột mở dẫn sang phía đối phương.
- Mục tiêu thường gặp: tấn công Tốt đối phương chưa được bảo vệ, khoá Mã đối phương, đe doạ Sĩ Tượng.
- Cẩn thận: Xe qua sông quá sớm có thể bị Mã, Pháo đối phương đuổi liên tục, mỗi lần đuổi là một nước ra quân của đối phương.
Xem Xe trong cờ tướng.
Mã qua hà
Mã qua hà có thể đe doạ bắt đôi và áp sát cung đối phương.
- Thời điểm tốt: khi có điểm đứng vững chắc bên kia sông, được Tốt hoặc Xe hỗ trợ.
- Cẩn thận: Mã dễ bị cản chân và bị đuổi. Mã qua sông một mình thường không hiệu quả.
Xem Mã trong cờ tướng.
Pháo qua hà
Pháo thường không cần qua sông để tấn công, vì Pháo đánh từ xa qua ngòi. Pháo đầu đứng ở phía mình vẫn ép trung lộ đối phương.
- Khi nào Pháo qua sông: khi cần một ngòi cụ thể, hoặc để phối hợp với Xe tạo thế chiếu bí.
- Cẩn thận: Pháo qua sông dễ bị ăn nếu không có ngòi rút lui.
Xem Pháo trong cờ tướng.
Tốt qua hà
Tốt qua hà có thể đi ngang và mạnh lên rõ rệt.
- Thời điểm tốt: khi Tốt được bảo vệ, hoặc khi qua sông mở đường cho quân khác.
- Trong tàn cuộc: Tốt qua hà là vũ khí chính.
- Cẩn thận: Tốt không lùi được. Qua sông rồi thì không quay lại.
Xem Tốt qua hà.
Dấu hiệu đã đến lúc tấn công
- Đã ra đủ quân: Xe, Mã, Pháo đều đã hoạt động.
- Cung Tướng mình an toàn: Sĩ Tượng liên kết, không có lỗ hổng lớn.
- Đối phương có điểm yếu: Sĩ Tượng bị đổi, Tốt đầu yếu, quân chưa ra.
- Đối phương vừa đi một nước chậm: cho bạn thêm một nhịp.
- Bạn có nhiều quân gần cánh đó hơn đối phương.
Khi thấy ba bốn dấu hiệu cùng lúc, đó thường là lúc đưa quân qua hà.
Dấu hiệu nên chờ
- Còn quân chưa ra, nhất là Xe.
- Cung mình có lỗ hổng: đối phương có thể phản công nhanh hơn.
- Đối phương phòng thủ chắc: Sĩ Tượng đủ, quân phòng thủ đông.
- Không có mục tiêu rõ ràng bên kia sông.
Khi nên chờ, hãy dùng thời gian để cải thiện quân kém hoạt động và củng cố cung. Xem giữ thế trận.
Phối hợp khi qua hà
Tấn công hiệu quả nhất khi nhiều quân cùng qua sông phối hợp:
- Xe và Pháo: Xe khống chế đường, Pháo chiếu qua ngòi. Xem phối hợp Xe Pháo.
- Mã và Pháo: Mã làm ngòi, Pháo chiếu. Xem Mã hậu Pháo.
- Xe và Tốt: Tốt khống chế điểm, Xe chiếu.
Những lỗi hay gặp
Đưa Xe qua sông ngay khai cuộc. Bị đuổi, mất nhịp.
Một quân qua sông một mình. Không đủ lực, bị bao vây.
Tấn công khi cung mình còn yếu. Đối phương phản công nhanh hơn.
Chờ quá lâu. Đối phương kịp củng cố, mất thế chủ động.
Qua sông mà không có mục tiêu. Đi lòng vòng, không tạo được sức ép.
Luyện tập
- Sau mỗi ván, xem lại: lần đầu mình đưa quân qua sông ở nước nào? Có đủ lực không?
- Thử chơi vài ván với quy tắc: chỉ đưa quân qua sông khi đã ra đủ hai Xe.
- Đọc thêm các bài trong mục trung cuộc cờ tướng, như kế hoạch trung cuộc.
Một ví dụ bằng lời
Hình dung sau khai cuộc, bạn đã ra hai Xe, hai Mã, Pháo đầu đứng giữa. Đối phương vừa đẩy Sĩ lên để tránh Pháo, để lộ một điểm trống bên cạnh cung. Lúc này:
- Cung của bạn vững: Sĩ Tượng đủ, không có lỗ hổng.
- Đối phương có điểm yếu: điểm trống bên cạnh cung.
- Bạn có đủ lực: hai Xe có thể qua sông cùng lúc, Pháo hỗ trợ từ xa.
Đây là lúc đưa Xe qua hà, nhắm vào điểm yếu đó, trong khi Pháo giữ sức ép trung lộ. Nếu đối phương chưa để lộ điểm yếu, hãy chờ thêm và cải thiện quân.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào nên đưa quân qua hà?
Khi đã ra đủ quân, cung mình an toàn, đối phương có điểm yếu, và bạn có đủ lực hỗ trợ.
Có nên đưa Xe qua sông sớm không?
Thường không nên ngay khai cuộc. Xe qua sông quá sớm dễ bị đuổi, mất nhịp.
Pháo có cần qua sông để tấn công không?
Thường không. Pháo đánh từ xa qua ngòi, ở phía mình vẫn ép được đối phương.
Tốt qua hà rồi có quay lại được không?
Không. Tốt không lùi, nên hãy cân nhắc trước khi đẩy.
Làm sao biết nên chờ?
Khi còn quân chưa ra, cung mình có lỗ hổng, hoặc đối phương phòng thủ chắc mà không có mục tiêu rõ.
Đối phương đưa quân qua sông sớm thì làm sao?
Đừng hoảng. Quân qua sông sớm thường thiếu hỗ trợ. Hãy đuổi nó bằng những nước ra quân, mỗi lần đuổi là một nhịp cho bạn.
