Pháo là quân nguy hiểm trong khai cuộc và trung cuộc, khi bàn cờ đông quân và luôn có ngòi để nhảy. Nhưng khi bước vào tàn cuộc, bàn cờ vắng dần, và Pháo gặp vấn đề lớn: không có ngòi thì không ăn được, không chiếu được.
Bài này giải thích vì sao Pháo khó chơi trong tàn cuộc, cách dùng quân nhà làm ngòi, Pháo và Tốt phối hợp, Pháo đấu Mã, và những thế Pháo khó thắng. Nếu chưa quen cách đi của Pháo, đọc trước Pháo trong cờ tướng.
Vì sao Pháo yếu đi trong tàn cuộc
- Pháo cần đúng một ngòi để ăn quân hoặc chiếu. Bàn cờ vắng, ngòi hiếm.
- Pháo không khống chế điểm như Xe: Pháo đi như Xe nhưng chỉ ăn được khi có ngòi. Điểm Pháo "tấn công" phụ thuộc vào vị trí các quân khác.
- Mã mạnh lên cùng lúc: Mã ít bị cản chân khi bàn cờ vắng. Vì vậy trong tàn cuộc, Mã thường hữu ích hơn Pháo. Xem tàn cuộc Mã.
Dùng quân nhà làm ngòi
Kỹ thuật quan trọng nhất trong tàn cuộc Pháo: dùng chính quân của mình làm ngòi.
- Sĩ và Tượng nhà: Pháo đứng sau Sĩ hoặc Tượng của mình, dùng chúng làm ngòi để khống chế các đường. Đây là lý do người ta hay nói Pháo trong tàn cuộc cần Sĩ Tượng.
- Tốt nhà: Tốt qua sông có thể làm ngòi cho Pháo chiếu Tướng đối phương.
- Tướng nhà: trong một số thế, Tướng cũng là ngòi. Kết hợp với luật Tướng đối mặt, điều này tạo ra nhiều đòn bất ngờ.
Ngược lại, bên phòng thủ cố gắng không để quân của mình làm ngòi cho Pháo đối phương.
Pháo và Tốt phối hợp
Đây là tổ hợp tấn công phổ biến nhất trong tàn cuộc Pháo:
- Tốt qua sông tiến dần về phía cung đối phương.
- Pháo đứng phía sau, dùng Tốt hoặc quân khác làm ngòi.
- Tốt khống chế các điểm Tướng đối phương cần, Pháo đe doạ chiếu.
- Tướng mình hỗ trợ bằng luật đối mặt, khoá một cột.
Nhớ rằng trong cờ tướng, hết nước đi là thua. Pháo và Tốt khống chế đủ điểm có thể thắng mà không cần chiếu bí. Xem chiếu bí và hết nước.
Pháo đấu Mã
Khi một bên còn Pháo, bên kia còn Mã, các quân khác gần ngang nhau:
- Bàn cờ vắng: bên có Mã thường có lợi, vì Mã linh hoạt hơn.
- Còn nhiều Sĩ Tượng và Tốt: Pháo có ngòi, sức mạnh hai quân gần ngang nhau.
- Pháo phòng thủ tốt: đứng sau Sĩ Tượng nhà, Pháo có thể đe doạ bất kỳ quân nào đối phương tiến vào.
Vì vậy, khi tính đổi quân vào tàn cuộc, hãy nghĩ: sau khi đổi, mình còn Mã hay Pháo, và bàn cờ sẽ đông hay vắng? Xem đổi quân trong cờ tướng.
Những thế Pháo khó thắng
Kinh nghiệm chung mà người chơi hay truyền lại:
- Pháo đơn độc (không có Sĩ Tượng hay Tốt hỗ trợ) rất khó thắng, vì không có ngòi.
- Pháo đấu Sĩ Tượng toàn thường khó thắng.
- Pháo có Sĩ Tượng nhà thì có nhiều cơ hội hơn, vì Sĩ Tượng làm ngòi.
Đây là kinh nghiệm chung, không phải quy luật tuyệt đối. Vị trí cụ thể có thể thay đổi kết quả. Khi gặp tàn cuộc thật, hãy tính cụ thể.
Cách phòng thủ trước Pháo trong tàn cuộc
- Đừng để quân mình làm ngòi: tránh đặt quân ở giữa Pháo đối phương và Tướng mình.
- Giữ Sĩ Tượng ở vị trí không tạo ngòi cho Pháo đối phương.
- Đổi Tốt qua sông của đối phương: không có Tốt, Pháo mất ngòi quan trọng.
- Dùng Tướng khoá cột để hạn chế Tướng đối phương hỗ trợ.
Những lỗi hay gặp
Giữ Pháo thay vì Mã khi vào tàn cuộc. Pháo có thể trở nên vô dụng khi bàn cờ vắng.
Đổi hết Sĩ Tượng nhà. Pháo mất ngòi, không tấn công được.
Để quân mình làm ngòi cho Pháo đối phương. Bị chiếu bất ngờ.
Không dùng Tướng. Trong tàn cuộc, Tướng là quân hỗ trợ quan trọng.
Đẩy Tốt quá sâu. Tốt xuống hàng cuối chỉ đi ngang, không còn là ngòi tốt.
Luyện tập
- Bày thế Pháo, Tốt và Sĩ Tượng đấu Tướng có Sĩ Tượng, tập dùng quân nhà làm ngòi.
- Chơi Pháo đấu Mã với vài Tốt mỗi bên, đổi phe và so sánh.
- Sau mỗi ván vào tàn cuộc, xem lại: Pháo của mình có ngòi không?
- Các bài tàn cuộc khác có trong mục tàn cuộc cờ tướng.
Ví dụ ý tưởng: Pháo, Tốt và Tướng
Hình dung một tàn cuộc: Đỏ có Pháo, một Tốt đã vào gần cung Đen, và Sĩ Tượng đầy đủ. Đen chỉ còn Tướng và hai Sĩ.
Kế hoạch của Đỏ thường là:
- Đưa Tướng Đỏ sang cột mà Tướng Đen cần, khoá cột đó bằng luật đối mặt.
- Đưa Tốt tới gần, khống chế thêm điểm trong cung Đen.
- Đặt Pháo phía sau một quân làm ngòi, sẵn sàng chiếu khi Tướng Đen di chuyển.
- Dồn Đen tới lúc phải đi Sĩ làm ngòi cho Pháo, hoặc hết nước đi.
Mỗi thế cụ thể cần tính riêng, nhưng ý tưởng chung là Tướng khoá, Tốt khống chế, Pháo kết thúc.
Pháo làm quân phòng thủ
Trong tàn cuộc, Pháo không chỉ để tấn công. Pháo đứng sau Sĩ Tượng nhà có thể khống chế những đường mà quân đối phương muốn tiến vào: bất kỳ quân nào của đối phương bước lên đường đó, với Sĩ Tượng nhà làm ngòi, đều có thể bị ăn. Đây là lý do nhiều người giữ Pháo lại khi phòng thủ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao Pháo yếu trong tàn cuộc?
Vì bàn cờ vắng, Pháo khó tìm ngòi để ăn quân hoặc chiếu.
Làm sao để Pháo mạnh hơn trong tàn cuộc?
Dùng Sĩ Tượng, Tốt hoặc Tướng nhà làm ngòi, và phối hợp với Tốt qua sông.
Pháo và Mã quân nào tốt hơn trong tàn cuộc?
Thường là Mã, nhất là khi bàn cờ vắng. Khi còn nhiều quân, hai quân gần ngang nhau.
Pháo đơn độc có thắng được không?
Rất khó, vì không có ngòi. Cần Sĩ Tượng hoặc Tốt hỗ trợ.
Phòng thủ trước Pháo thế nào?
Tránh để quân mình làm ngòi, giữ Sĩ Tượng đúng vị trí và đổi Tốt qua sông của đối phương.
