Một trong những điều thú vị nhất của tàn cuộc cờ tướng là: hơn quân chưa chắc đã thắng. Có những thế mà một bên hơn cả một quân mạnh, nhưng nếu bên kia phòng thủ đúng, ván cờ vẫn hoà. Người chơi lâu năm gọi đó là những thế hoà kinh điển, và biết chúng giúp bạn hai việc: cứu ván khi đang kém, và không mất công vô ích khi thế cờ đã hoà.
Bài này tổng hợp những thế hoà người chơi hay truyền lại, giải thích vì sao Sĩ Tượng toàn là pháo đài, và cách hướng ván về thế hoà. Lưu ý: đây là kinh nghiệm chung, không phải quy luật tuyệt đối. Vị trí cụ thể của từng quân có thể thay đổi kết quả. Để biết các trường hợp hoà theo luật, đọc khi nào hoà cờ tướng.
Vì sao hơn quân vẫn có thể hoà
- Sĩ Tượng là pháo đài: khi đủ hai Sĩ, hai Tượng liên kết, cung Tướng rất khó bị phá bằng một quân.
- Nhiều quân cần phối hợp mới chiếu bí được: một quân đơn độc thường không đủ.
- Pháo cần ngòi, Mã có thể bị cản chân: bàn cờ vắng khiến chúng khó tấn công hơn.
- Tốt xuống hàng cuối mất sức: Tốt già chỉ đi ngang, khó tạo đe doạ.
Những thế hoà người chơi hay truyền lại
| Bên mạnh | Bên phòng thủ | Kết quả thường gặp |
|---|---|---|
| Xe đơn | Sĩ Tượng toàn | Thường hoà |
| Mã đơn | Sĩ Tượng toàn | Thường hoà |
| Pháo đơn | Tướng trơ | Không chiếu bí được, thường hoà |
| Tốt già (ở hàng cuối) | Tướng có Sĩ | Thường hoà |
| Mã và Tốt | Sĩ Tượng toàn | Tuỳ vị trí Tốt, nhiều thế hoà |
Một lần nữa: đây là xu hướng chung. Luôn tính cụ thể trong ván thật.
Sĩ Tượng toàn: pháo đài của bên phòng thủ
Khi còn đủ hai Sĩ và hai Tượng, bên phòng thủ có những lợi thế:
- Che kín các điểm trong và trước cung.
- Bảo vệ lẫn nhau: đối phương ăn một quân sẽ bị ăn lại.
- Tạo ngòi thừa: Pháo đối phương có thể có hai ngòi, không chiếu được.
- Cản chân Mã: Sĩ Tượng đứng ở chân Mã đối phương.
Vì vậy, nguyên tắc số một khi phòng thủ tàn cuộc: giữ Sĩ Tượng. Xem Sĩ và Tượng trong phòng thủ.
Cách hướng ván về thế hoà khi đang kém
- Đổi quân tấn công của đối phương: mỗi quân mất đi là đối phương có ít cách chiếu bí hơn.
- Đổi Tốt qua hà của đối phương: Tốt qua hà là vũ khí chính trong tàn cuộc.
- Giữ Sĩ Tượng liên kết, không dùng chúng để ăn quân nhỏ.
- Tránh để Tướng bị dồn vào góc khi đối phương có Tướng khoá cột. Xem Bạch diện tướng.
- Nhớ luật hết nước: trong cờ tướng, hết nước là thua. Giữ ít nhất một quân có thể đi.
Cách tránh thế hoà khi đang hơn
- Giữ Tốt qua hà, không đổi hết Tốt.
- Phá Sĩ Tượng đối phương trước khi đổi quân tấn công của mình.
- Dùng Tướng mình để khoá cột.
- Phối hợp nhiều quân: một quân đơn độc thường không đủ.
- Tính trước: trước khi đổi quân vào tàn cuộc, hỏi thế còn lại có phải thế hoà kinh điển không.
Xem thêm đổi quân trong cờ tướng.
Khi nào nên đồng ý hoà
Nếu thế cờ đã là một thế hoà kinh điển và đối phương phòng thủ chính xác, đồng ý hoà thường là quyết định hợp lý, nhất là trong giải đấu. Tiếp tục đi hàng chục nước vô ích chỉ tốn sức. Nhưng nếu đối phương là người mới và có thể sai, bạn có thể thử thêm một chút, miễn là không mạo hiểm.
Những lỗi hay gặp
Bên mạnh đổi hết Tốt, để lại thế hoà.
Bên yếu dùng Sĩ Tượng ăn quân nhỏ, mất pháo đài.
Bên yếu bỏ cuộc quá sớm khi thế cờ vẫn hoà được.
Bên mạnh cố thắng thế đã hoà, mạo hiểm đi nước liều rồi thua.
Không nhớ luật hết nước, bên yếu tự để mình hết nước.
Luyện tập
- Bày thế Xe đơn đấu Sĩ Tượng toàn, cầm bên phòng thủ, tập giữ hoà.
- Bày thế Mã và Tốt đấu Sĩ Tượng toàn, thử nhiều vị trí Tốt khác nhau, xem khi nào có cơ hội thắng.
- Sau mỗi ván vào tàn cuộc, xem lại: thế cờ có phải thế hoà không? Kết quả có đúng không?
- Các bài tàn cuộc khác có trong mục tàn cuộc cờ tướng.
Ví dụ bằng lời: Xe đơn đấu Sĩ Tượng toàn
Hình dung Đỏ có Tướng và một Xe, Đen có Tướng cùng đủ hai Sĩ, hai Tượng xếp liên kết. Xe Đỏ có thể chiếu, có thể tấn công Sĩ hay Tượng, nhưng mỗi lần tấn công một quân, quân kia bảo vệ. Tướng Đen đứng giữa cung, được Sĩ che hai bên. Đỏ không có quân thứ hai để phối hợp, nên không thể phá pháo đài mà không mất Xe.
Nếu Đen sơ ý để một Sĩ hoặc Tượng bị ăn mà không có quân bảo vệ, thế hoà có thể biến thành thua. Đó là lý do bên phòng thủ phải giữ liên kết Sĩ Tượng từng nước một.
Thế hoà và tâm lý
Khi đang hơn quân mà thế cờ đã hoà, nhiều người tiếc và cố đi tiếp, rồi mạo hiểm dẫn tới thua. Khi đang kém mà giữ được hoà, đó là một kết quả đáng tự hào. Biết chấp nhận hoà đúng lúc cũng là một kỹ năng.
Câu hỏi thường gặp
Hơn một Xe có chắc thắng không?
Không chắc. Xe đơn đấu Sĩ Tượng toàn thường hoà nếu bên phòng thủ chơi đúng.
Vì sao Sĩ Tượng toàn khó phá?
Vì chúng che kín cung, bảo vệ lẫn nhau, tạo ngòi thừa cho Pháo và có thể cản chân Mã.
Mã đơn có thắng được không?
Đấu Tướng trơ thì Mã cùng Tướng mình có thể thắng, nhờ luật Tướng đối mặt. Nhưng đấu Tướng còn đủ Sĩ Tượng, Mã đơn thường chỉ hoà.
Khi đang kém nên làm gì?
Đổi quân tấn công của đối phương, đổi Tốt qua hà, và giữ Sĩ Tượng liên kết.
Thế hoà kinh điển có phải luật không?
Không. Đây là kinh nghiệm chung về kết quả khi hai bên chơi đúng. Luôn tính cụ thể trong ván thật.
